Мекенжайы: Көкпекті ауданы,Көкпекті ауылы, Ш.Уалиханов 65А

 Бекітемін  КМҚК «Оқушылар шығармашылық сарайы»  директоры    __________   А.Сулейменов

 

 

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛЫҚ

Тақырыбы:
«Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті оқыту

 процесінің негізгі аспектілері мен шарттары»

Қосымша білім беру ұйымдарының педагогтеріне арналған

Әлеуметтік-педагогикалық бағыты

  

Автор:Сулейменов Асқар Дюсенбекович
Екінші санатты басшы

 

 

Көкпекті ауданы  2025 жыл

 

МАЗМҰНЫ

 

ТҮСІНДІРМЕ ХАТ

КІРІСПЕ

НҰСҚАУЛЫҚТЫҢ МАҚСАТЫ, МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕЛЕРІ

ГЛОССАРИЙ

НҰСҚАУЛЫҚТЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ

РЕФЛЕКСИЯ ЕСЕПТЕРІ

БӨЛІМ 1 «Қосымша білім беру ұйымдарының оқу-тәрбиелік процессіне инклюзивті оқыту тәжірибесін енгізудің озық шетелдік және қазақстандық тәжірибесі, теориясы және әдіснамасы»

БӨЛІМ 2 «Инклюзивті білім беруді жүзеге асыруды қамтамасыз ету үшін қосымша білім беру ұйымдарының санитарлық-тұрмыстық жағдайлары мен материалдық-техникалық жабдықталуы»

БӨЛІМ 3 «Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың негізгі психологиялық, медициналық-педагогикалық ерекшеліктері және категориялары»

БӨЛІМ 4 «Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті білім берудің ерекшеліктерін ескере отырып, оқу-әдістемелік кешенді қалыптастыру»

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

ҚОСЫМША

 

ТҮСІНДІРМЕ ХАТ

Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті оқыту қазіргі білім беру жүйесінің өзекті бағыттарының бірі болып табылады. Инклюзивті білім беру әрбір оқушының мүмкіндіктерін ескеріп, сапалы білім беру процесін ұйымдастыруға бағытталған. Бұл тәсіл ұйымның педагогикалық қызметін жетілдіруде, әлеуметтік интеграция мен әртүрлі дағдыларды дамытуда маңызды рөл атқарады.

Жаңашылдығы мен өзектілігі:

Қазіргі уақытта қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті оқытуды жүйелі түрде енгізу әлі де толық дамымаған. Инклюзивті әдістерді педагогикалық практикаға енгізу ұйымның білім беру сапасын арттыруға, тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етуге, сондай-ақ педагогтардың кәсіби біліктілігін жетілдіруге ықпал етеді.

Педагогикалық мақсаттары:

ž  Ұйымдағы білім беру процесін барлығына қолжетімді ету.

ž  Оқытудың жеке тәсілдерін қолданып, әртүрлі мүмкіндіктері бар қатысушыларға сапалы білім беру жолын қамтамасыз ету.

ž  Педагогтардың инклюзивті оқыту әдістерін тиімді қолдану дағдыларын дамыту.

Нұсқаулықтың мақсаты, міндеттері

 

Мақсаты:
Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті оқытуды енгізу және іске асыру процесін қамтамасыз ету үшін педагогтердің кәсіби құзыреттілігін арттыру.

Міндеттері:

• инклюзивті білім беру ерекшеліктерін ескере отырып, оқу бағдарламалары мен жоспарларын бейімдеу;
• жеке оқу жоспарларын және оқу-әдістемелік кешендер әзірлеу;
• ерекше білім қажеттіліктері бар балалармен жұмыс дағдыларын қалыптастыру.

Оқыту әдістері мен тәсілдері:

Жеке тәсіл: қатысушылардың қабілеттеріне сәйкес оқыту бағдарламаларын бейімдеу.

Топтық жұмыс: әртүрлі мүмкіндіктері бар қатысушылардың бірлескен тәжірибе алмасуы.

Ойын және интерактивті әдістер: шығармашылық пен ынтымақтастықты дамыту.

Көрнекі және аудиалды материалдар: ақпаратты қабылдауды жеңілдету.

Проблемалық және зерттеушілік әдістер: сыни ойлау дағдыларын дамыту.

Күтілетін нәтиже:Ұйымдағы барлық білім беру қызметтері инклюзивті түрде жүзеге асады.

Педагогтар жеке мүмкіндіктерді ескере отырып оқыту дағдыларын тиімді пайдаланады.

Ұйымда оқыту сапасы мен кәсіби стандарттар деңгейі артады.

Нәтижені тексеру әдістері:

ž  Педагогтардың жұмысын бақылау және бағалау.

ž  Оқыту бағдарламалары мен методикалық материалдардың сапасын талдау.

ž  Кері байланыс алу (педагогтармен, әкімшілікпен, атқарушы орган өкілдерімен).

ž  Педагогикалық кеңес пен әдістемелік бірлестіктердің талқылаулары.

Бұл нұсқаулық қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті оқытуды енгізу мен тиімді іске асыруға бағытталған. Қоғамдағы әрбір баланың білім алуға тең құқылы болуы – қазіргі заманғы білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі.

Нұсқаулық мазмұны:

1. Инклюзивті білім беру ұғымы мен қағидаттары;
2. Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті ортаны қалыптастыру шарттары;
3. Педагогтердің кәсіби құзыреттілігін арттыру талаптары;
4. Ата-аналармен және мамандармен өзара іс-қимыл жасау жолдары;
5. Инклюзивті оқыту процесін жоспарлау мен мониторинг жүргізу әдістемесі.

Бұл әдістемелік құрал қосымша білім беру ұйымдарындағы педагогтерге тәжірибелік көмекші құрал ретінде ұсынылады.

Ұсынылады:

• қосымша білім беру ұйымдарының басшыларына;
• педагогтер мен әдіскерлерге;
• білім бөлімдерінің мамандарына.

 

ГЛОССАРИЙ

Адаптация (Adaptation) әлеуметтік - адамның немесе әлеуметтік топтың әлеуметтік жағдайдың өзгеруіне белсенді бейімделуі.

Мүмкіндіктері шектеулі балалар - туа біткен, тұқым  қуалайтын,  пайда болған аурулар немесе уақытында растаған жарақаттар салдарынан туындаған өмір сүру ұзақтығы шектелген физикалық және / немесе ақыл- ойының кемістігі барбалалар.

Ерекше қажеттіліктері бар балалар (оқытуда айрықша сұранысы бар балалар) – аурудың, дене жарақаттарының немесе ақаулардың салдарынан, денсаулығының бұзылуымен, өмірінің шектеулі болуына әкеп  соқтыратын және олардың әлеуметтік қорғалуы қажеттілігін тудыратынбалалар;

Қол жетімді орта (кедергісіз) – ғимараттың, қызмет көрсету орнының, тұрғылықты жердің, қандай да бір кедергісіз орынға жетуге және қызметті пайдалануға мүмкіндік беретін, сондай-ақ қызметті пайдалануға мүмкіндік беретін параметрлері бар объектіге жету.

Психикалық дамуының тоқырауы (ПДТ) - баланың жеке тұлғаны қалыптастырудың қалыпты қарқынының бұзылуы. Психофизиологиялық, ақыл- ой мен әлеуметтік уақыттың жоғарылауында көрініс табады, тұрақты даму (олигофрения сияқты) және уақытша болып табылады.

Инклюзивті білім беру – барлық білім алушыларға ерекше білім беру қажеттіліктері мен жеке мүмкіндіктерін ескере отырып, білім алуға тең қол жеткізуді қамтамасыз ететін процесс.

Интеграция – МШ балаға қоғам өмірінің барлық түрлері мен нысандарына, оның ішінде білім алуға, дамуындағы ауытқулардың орнын толтыратын жағдайларда, оның басқа мүшелерімен тең дәрежеде қатысуға құқықтары мен нақты мүмкіндіктерін ұсыну.

Оқытуды индивидуализациялау - студенттердің жеке қасиеттерін ескере отырып, оқу үрдісін ұйымдастыру; әрбір студенттің әлеуетін іске асыру үшін оңтайлы жағдайлар жасауға мүмкіндік береді. Ж.о. оқытудың жалпы мақсаттары мен мазмұны шеңберінде ұжымдық оқу ортасында жүзеге асырылады.

Инклюзивті білім беру – барлық балалар үшін білім алудың бірдей қолжетімділігін және мүгедектердің әртүрлі қажеттіліктерін бейімдеуде жалпы білім беруді дамытуды кеңірек көздейтін интеграциялық процесс.

Интеграциялық білім беру - білім беру процесін ұйымдастырудың формасы, онда мүгедектігі бар балалар жалпы білім беру мекемесінің жағдайында әдеттегідей дамып келе жатқан құрдастарымен бірге білім  алу үшін ерекше жағдай жасау арқылы білімалады.

Коррекциялық жұмыс – жағдайды жақсартуға, бар бұзушылықтарды жоюға,сондай-ақ «ерекше» балалар мен жасөспірімдердің интеллектуалдық, физикалық, сөйлеу, сенсорлық қабілеттерін дамытуға бағытталған педагогикалық шаралар жүйесі.

Қабылдау квотасы - мемлекеттік білім беру тапсырыс көлемінің шегі, оның ішінде білім беру ұйымдарына қабылдауға бөлінетін білім беру гранты, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі және жоғары білім берудің білім беру бағдарламаларын іске асыру.

Пәндік-дамытушылық орта - балалар іс-әрекетінің барлықтүрлерін дамытудың толықтығын, жоғары психикалық функциялардың ауытқуларын түзетуді және баланың жеке басын қалыптастыруды қамтамасыз ететін жағдайлар жүйесі.

Арнайы (түзету) білім беру – мүмкіндігі шектеулі тәрбиеленушілер, оқушыларға арналған арнайы (түзету) білім ұйымдарында балаларды оқыту.

Арнайы оқу бағдарламалары – ерекше білім беру қажеттіліктері бар тұлғаларды (балаларды) оқытуға және дамытуға бағытталған, психологиялық, медициналық және педагогикалық кеңестердің ұсыныстарына сәйкес анықталған тәрбиеленушілер мен оқушылардың психофизикалық сипаттамалары мен танымдық қабілеттерін ескереді.

Білім алуға арнайы жағдайлар - арнайы оқу бағдарламалары мен оқыту әдістерін, техникалық және өзге де құралдарды, өмір сүру ортасын, сондай-ақ медициналық, әлеуметтік және басқа да қызметтерді қоса алғанда, ерекше білім беру қажеттіліктері бар адамдарға (балаларға) арналған жалпы білім беретін оқу бағдарламалары мен білім беру бағдарламаларын игеру мүмкін емес жағдайлар.

Толеранттылық (Tolerance) - (ағылш. tolerance) - азаматтардың өзара сыйластық қарым-қатынасына, этникалық және мәдени әртүрлілікті сақтауға бағытталған, әлеуметтік және ұлтаралық қақтығыстарды реттеудің қолайлы негізі ретінде әрекет етеді, шиеленісті (төзбеушілік) босатады және түрлі мүдделер мен құндылықтарға қатысты өзара келісімдерге қол жеткізеді.

 

 

Бөлім 1 «Қосымша білім беру ұйымдарының оқу-тәрбиелік процессіне инклюзивті оқыту тәжірибесін енгізудің озық шетелдік және қазақстандық тәжірибесі, теориясы және әдіснамасы»

Бөлімге  қысқаша шолу

Осы бөлімнің мазмұны бойынша: қосымша білім беру ұйымдарының оқу процесіне инклюзивті білім беруді енгізу тұжырымдамалық аппараты және механизмі ұсынылған.

Бөлім мақсаты:

Даму мүмкіндігі шектеулі оқушыларды  қалыпты оқушылармен бірге білім беру. Яғни адамның жынысына, дініне, шығу тегіне қарамастан тең құқылы жеке тұлға ретінде білім беру жүйесі болып табылады.

Бөлім тапсырмалары:

Инклюзивті білім беруді дамытуға бағытталған ұлттық құқықтық құжаттарға шолу;

Терминдер мен негізгі ұғымдар;

«Инклюзивті  білім  беру  бағдарламасын  жүзеге  асыру  бойынша» қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті оқыту процесіне SWAT-талдау жасаңыз.

Оқыту нәтижелері (құзыреттілік)

1) инклюзивті білім сипатын білу және түсіну, қосымша білім беру жүйесінде инклюзивті білім берудің шетелдік және қазақстандық тәжірибесі;

2) Қосымша білім беру ұйымдарында білім беру үдерісіне инклюзивті білім беруді енгізу тетігін білу және түсіну, инклюзивті білім беруді дамытудың тұжырымдамалық тәсілдерін енгізу жөніндегі мемлекеттік саясат;

3) инклюзивті білім беруде қолданылатын негізгі ұғымдарды білу және түсіну.

Осы модульде қарастырылған тақырыптар:

1.1. Инклюзивті білім беру бағдарламасын жүзеге асырудағы  мемлекеттік саясат.

1.2. Қосымша білім беру жүйесінде инклюзивті білім беруді енгізу бойынша шетелдік тәжірибе.

 1.3. Инклюзивті білім берудің мәні. Инклюзивті білім беруде  қолданылатын терминдер мен негізгі ұғымдар.

Тыңдаушылардың рефлексия қорытындысы:

- Қазақстан Республикасының Конституциясы жынысына, тегіне, әлеуметтік жағдайына қарамастан міндетті тегін орта білім алуды жариялады. Осыған орай, республикада әр баланың сапалы және лайықты білім алуына қажетті жағдай жасау жұмыстары жүргізілуде;

- Тең құқықтары қозғалысы прогрессивті қадамдар 2016-2019 жыл білім беруді дамытудың  мемлекеттік  бағдарламасы  барлық  балаларға  арналған  білім  беру  мүмкіндіктерін,  Қазақстан  Республикасының  Үкіметіне  білім  берудің  барлық  кезеңдерінде маңызды қосу болды. Машықты дамыту мақсатында ерекше оқу сұраныстар деңгейі бар адамдардың білім, қосымша білім беру жалғастыру үшін жағдай қамтамасыз ету, әлеуметтендіру - төзімділік көрсететін. Осылайша инклюзивті білім беру негізгі түпкі мақсаттарының бірі, ізгілендіріп қоғам болып табылады;- Германия, Финляндия, Малайзия, Жапония және басқа елдердегі техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының мысалында инклюзивті білім беру тәжірибесі;

-  Инклюзивті оқыту барысында қолданылатын терминдер мен негізгі ұғымдар.

Резюме:

Бұл бөлімде  тыңдаушылар инклюзивті білім беру бағдарламасын жүзеге асырудағы  мемлекеттік саясатымен танысып, нармотивті-құқықтық базамен жұмыс жасады.

Қосымша білім беру жүйесінде инклюзивті білім беруді енгізу бойынша шетелдік тәжірибелермен минитоптарға бөлініп, әр мемлекет бойынша талдаулар жасады.

Сонымен қатар, инклюзивті білім беруде  қолданылатын терминдер мен негізгі ұғымдарын меңгерді.

 

 

БӨЛІМ 2 «Инклюзивті білім беруді жүзеге асыруды қамтамасыз ету үшін қосымша білім беру ұйымдарының санитарлық-тұрмыстық жағдайлары мен материалдық-техникалық жабдықталуы»

Бөлімге қысқаша шолу

Ұсынылған  модульде қосымша білім беру ұйымдарының  санитарлық-тұрмыстық  жағдайы  мен материалдық-техникалық  жабдықталуы  инклюзивті  білім  беру  процесін  қамтамасыз ету үшін қарастырылады.

Ғимаратты  инклюзивті  практика  жағдайында  бейімделген  білім  беру  ортасын құру. Инклюзивті дизайн.

Бөлім мақсаты:

Мекемелерге инклюзивті білім беруді енгізуді жүзеге асыру үшін   санитарлық-тұрмыстық жағдайлары мен материалдық-техникалық жабдықталуын бейімдеуді үйрену.

Бөлім тапсырмалары:

Сәулеттік шарттар - оқушыларды оқу орнының объектілеріне кедергісіз қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету;

Оқушылардың ерекше білім алу қажеттіліктеріне еркін қол жеткізуін және қозғалысын  қамтамасыз  ету  үшін қосымша білім беру ұйымдарының  қолданыстағы  ғимараттары  мен үй-жайларын бейімдеу бойынша ізденіс (макеттермен жұмыс).

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың мүдделерін ескеретін жобалау, жөндеу және құрылыс жұмыстарының түрлерін анықтау.

Оқыту нәтижелері (құзыреттілік)

1) Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті білім беру ерекшеліктерін білу және түсіну;

2) белгілі бір санитарлық жағдай жасау қажеттілігін білу және түсіну - ерекше білім беру қажеттіліктері бар студенттердің еркін қол жеткізуін және қозғалысын қамтамасыз ету үшін қосымша білім беру ұйымдарының қолданыстағы ғимараттары мен үй-жайларын бейімдеу.

Осы модульде қарастырылған тақырыптар:

2.1. Қосымша білім беру ұйымдарының инклюзивті білім беруді енгізу шарттары мен механизмі.

2.2. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың еркін қол жетімділігі мен қозғалысын қамтамасыз ету үшін қосымша білім беру ұйымдарының қолданыстағы ғимараттары мен үй-жайларын бейімдеу.

Тыңдаушылардың рефлексия қорытындысы :

Оқушыларды оқу орнының объектілеріне кедергісіз қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету үшінкеректі сәулеттік шарттармен жұмыс жасалды;

Тыңдаушылар өздерінің оқу орынының  ғимараттарын бейімдеу бойынша ізденіс (макеттермен жұмыс) жұмыстарын жасады;

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың мүдделерін ескеретін жобалау, жөндеу және құрылыс жұмыстарының түрлерін анықтады.

Рефлексия анкета түрінде алынды:

Бүгінгі сабақта мен үйрендім	инклюзивті оқытуды енгізудің шарттары; санитарлық-гигиеналық нормалары; ғимараттар  мен үй-жайларды бейімдеу.
Қиын болды	Мамандардың даярлығы; Қосымша мамандарды жасақтау.
Мен қол жеткіздім	Сәулеттік шарттар - оқушыларды оқу орнының объектілеріне кедергісіз қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету.

 

12

 Мен бәрін жақсы түсіндім                                   

5

 Мен бәрін түсіндім,

бірақ ақпараттар онша қызықты емес                               

3

 Мен онша түсінбедім,

бірақ маған қызық болды                                                   

0

 Мен ештеңе түсінген жоқпын                             

 

Резюме:

Бұл модульде тыңдаушылар қосымша білім беру ұйымдарының инклюзивті білім беруді енгізу шарттарын және ғимараттарға қойылатын талаптарды біледі.

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың еркін қол жетімділігі мен қозғалысын қамтамасыз ету үшін қосымша білім беру ұйымдарының қолданыстағы ғимараттары мен үй-жайларын бейімдей алады.

Білім беру процесінің санитарлық-гигиеналық нормаларын біледі.

 

 

3 БӨЛІМІН АЯҚТАУ БОЙЫНША АҒЫМДАҒЫ РЕФЛЕКСИВТІ ЕСЕП

БӨЛІМ 3 «Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың негізгі психологиялық, медициналық-педагогикалық ерекшеліктері және категориялары»

Бөлімге қысқаша шолу

Осы модульдің мазмұны ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылар үшін қол жетімді білім беру ортасын қамтамасыз ету үшін балалардың әр санатының негізгі психологиялық, медициналық-педагогикалық сипаттамаларын және технологиясын зерттеуге бағытталған.

Мұғалімдердің  эмоционалды  жағдайын  тұрақтандырудың  заманауи  әдістері  мен әдістерін қолдану.

Бөлім мақсаты:

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың негізгі ерекшеліктері және категорияларымен танысу.

Бөлім тапсырмалары:

Психофизикалық  дамуда  түрлі  мүгедектігі  бар  балаларды  тәрбиелеу  және тәрбиелеу мәселелері. Ерекше білім беру мекемелерінің әртүрлі типтерінде педагогикалық процесті ұйымдастыру мәселелерін дамыту.

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды біріктіру үдерісін жүзеге асырудың түрлері мен модельдері. Қызметтің барлық түрлерін дамытуды қамтамасыз ететін жағдайлар жасау жүйесін, жоғары ойлау функцияларының ауытқуын түзету және студенттің жеке басын қалыптастыру.

Педагогикалық қолдауды қамтамасыз ететін жағдайлар мен әдістер.

Кәсіби «эмоциялық күйзеліс» түсінігі, оның сипаттамасымен танысу. «Кәсіби шаршауы» синдромының алдын алу үшін жағдай жасау.

Оқыту нәтижелері (құзыреттілік)

1) ерекше қажеттіліктері бар балалардың психологиялық / физикалық бұзылыстары туралы білу;

2) бұзушылықтардың әрбір тобына психологиялық, медициналық және педагогикалық сипаттамаларын, олардың сипаттамаларын бөлісу мүмкіндігі;

3) түзеу педагогикасының дағдыларын игеру;

4) адаптивті және түзету дамушы ортаны құру және құру дағдыларын іс жүзінде қолдану;

5) «Кәсіптік күйіп қалу» синдромы сияқты құбылыстарды болдырмау үшін мұғалім-дердің психологиялық және жеке жағдайын болдырмау.

Осы бөлімде қарастырылған тақырыптар:

3.1. Коррекциялық педагогиканың негізгі категориялары.

3.2. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға бейімдеу және түзету-дамытушылық ортаны құру практикасы.

3.3. Педагогтерді психологиялық қолдау практикасы: кемсітушіліктің алдын алу және жанжалды жағдайларды шешу дағдылары. Педагогтің «кәсіби жану» синдромының алдын-алу.

Тыңдаушылардың рефлексия қорытындысы:- ерекше қажеттіліктері бар балалардың психологиялық, физикалық бұзылыстары туралы ақпарат алды;бұзушылықтардың әрбір тобына психологиялық, медициналық және педагогикалық сипаттамаларымен танысты;

- түзеу педагогикасының дағдыларын игеру бойынша жұмыстар жасалды;

- адаптивті және түзету дамушы ортаны құру және құру дағдыларын іс жүзінде қолданды;

- «Кәсіби жану» синдромы сияқты құбылыстарды болдырмау үшін мұғалімдерге қолдау көрсету түрлерін анықтады.

Тыңдаушылар модуль бойынша рефлексия орындады:

«Логикалық тізбек құрайық»

Нені үйрендім?	Жаңа не білдім?	Неге айналды?
ü    ерекше қажеттіліктері бар балалардың психологиялық / физикалық бұзылыстары туралы білу; ü    бұзушылықтардың әрбір тобына психологиялық, медициналық және педагогикалық сипаттамаларын, олардың сипаттамаларын бөлісу мүмкіндігі;	ü    түзеу педагогикасының дағдыларын игеру; ü    адаптивті және түзету дамушы ортаны құру және құру дағдыларын іс жүзінде қолдану;	ü    Психофизикалық  дамуда  түрлі  мүгедектігі  бар  балаларды  тәрбиелеу  және тәрбиелеу мәселелері; ü    Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды біріктіру үдерісін жүзеге асырудың түрлері мен модельдері; ü    Педагогикалық қолдауды қамтамасыз ететін жағдайлар мен әдістер.

Резюме:Бұл бөлімде тыңдаушылар оқу орнында инклюзивті үдерісіне кіретін мұғалімдердің қажетті кәсіби психологиялық қолдау көрсету түрлерін,  оқытушыға қатысты ұйымдастырушылық іс-шаралардың негізгі міндеттерін, әдістемелік қолдаудың түрлерін, психологиялық қолдаудың негізгі міндеттерін біледі.

Сонымен қатар, активити орындау барысында «Түзету педагогикасының

негізгі категориясы» аясында әр топқа бір жағдай және оның талқылау уақыты ұсынылады (20-25 мин), содан кейін жағдайды шешудің өз нұсқасын ұсынды. Қалған қатысушылар ұсынылған нұсқаны талқылауға қосылды.

 

4 БӨЛІМІНІН АЯҚТАУ БОЙЫНША АҒЫМДАҒЫ РЕФЛЕКСИВТІ ЕСЕП

 

БӨЛІМ 4 «Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті білім берудің ерекшеліктерін ескере отырып, оқу-әдістемелік кешенді қалыптастыру»

Бөлімге қысқаша шолу

Бұл модульде қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті білім берудің білім беру және тәрбие үрдісін қамтамасыз ету мәселелері, ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру үшін қажетті оқу-әдістемелік кешені қарастырылады.

Бөлім мақсаты:

Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті білім берудің ерекшеліктерін ескере отырып, оқу-әдістемелік кешендермен таныстыру және әзірлеуді ұйымдастыру.

Бөлім тапсырмалары:

Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға бағытталған жеке оқу жоспары мен білім беру бағдарламасының негізгі элементтері:

- Жеке  оқу  жоспары; 

- Жеке оқу жоспарын құрастыру;

- Жеке оқу жоспарын (ЖОЖ) әзірлеу тәртібі;

Оқыту нәтижелері (құзыреттілік)

- білім мазмұнын және оқушының инклюзивті білімін ұйымдастыруды анықтайтын жеке оқу жоспарының мақсаттары мен міндеттері;

-  Инклюзивті білім беру  сипаттамаларын ескере отырып, оқу-әдістемелік кешендерді әзірлеу және қалыптастыру қажеттілігі;

- Инклюзивті білім беру ортасында оқушыларға практикалық ақпарат беру үшін әзірленген нұсқаулықты құрастырудың қажеттілігін біледі әрі түсінеді;

- білім мазмұнын және инклюзивті оқушыны оқытуды ұйымдастыруды анықтайтын жеке оқу жоспарын жасау;

- инклюзивті білім беру ерекшеліктерін ескере отырып, оқу-әдістемелік кешенді құру.

Осы бөлімде қарастырылған тақырыптар:

4.1. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар білім алушы үшін білім мазмұнын және оқытуын ұйымдастыруды айқынтайтын жеке оқу жоспары мен анықтама-нұсқаулық құрудың практикасы.

4.2. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар студенттерге арналған көп деңгейлі бағалау жұмыстарын әзірлеу.

Тыңдаушылардың рефлексия қорытындысы:- АББ қажеттіліктері бар оқушы үшін білім мазмұнын және оқытуын ұйымдастыруды айқынтайтын жеке оқу жоспары мен анықтама-нұсқаулық құру бойынша жұмыс жасалды.

- көп деңгейлі бағалау жұмыстарын әзірленді.

Резюме:

Бұл бөлімде ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға бағытталған жеке оқу жоспары мен білім беру бағдарламасының негізгі элементтері: Жеке  оқу  жоспарымен танысып, жеке оқу жоспарын құрастырды. Оқушылардың білімін бағалау бойынша жұмыс жасай алады.Ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың әр санаты үшін көп деңгейлі тестілеуді әзірледі.Барлық активитилер тренингтік форматта өткізіледі және педагогтердің ынтымақтастық, ашық коммуникация, сыни ойлау және эмпатия дағдыларын дамытуға бағытталған.

ҚОЛДАНЫЛАТЫН ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР

• ойын технологиясы;
• проблемалық оқыту;
• коммуникативтік байланыс әдістері;
• сын тұрғысынан ойлау стратегиялары;
• деңгейлік саралау және жекелеп оқыту;
• ұжымдық және топтық оқыту;
• компьютерлік және қашықтықтан оқыту технологиялары;
• М.Монтессори технологиясы мен өзіндік дамыту тәсілдері.

 

ҚОРЫТЫНДЫ

Инклюзивті оқыту – қоғамды ізгілендірудің маңызды тетігі.
Бұл нұсқаулық қосымша білім беру ұйымдары педагогтерінің кәсіби дамуына, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың әлеуметтенуіне және шығармашылық әлеуетін ашуға бағытталған практикалық құрал ретінде қызмет етеді.

 

ҚОСЫМША 1

1. БАҒАЛАУ ФОРМАЛАРЫ

Мақсаты: Педагогтардың кәсіби деңгейін, сабақ сапасын және инклюзивті тәжірибені бағалау.

Форма 1. Сабақ барысын бақылау парағы

Критерий	Бағалау шкаласы (1-5)	Ескерту
Инклюзивті принциптерді қолдану	1 — өте нашар, 5 — өте жақсы
Оқу тапсырмаларын бейімдеу	1-5
Қатысушылардың белсенділігін арттыру	1-5
Кері байланыс алу	1-5

Форма 2. Педагогтардың өзін-өзі бағалауы

Мен сабақ жоспарында барлық қатысушылардың ерекшеліктерін ескереді деп ойлаймын ба? (Иә/Жоқ)

Қолданған әдістерім оқушыларға тиімді болды ма? (1-5 шкала)

Келесі сабақтарда қандай жақсартулар қажет?(ашық жауап)

Форма 3. Директор/Орынбасар бағалау парағы

Критерий	Бағалау (Иә/Жоқ)	Пікір
Педагог сабақ материалдарын бейімдеді ме?
Интерактивті әдістер қолданылды ма?
Кері байланыс тиімді болды ма?

 

2. ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕ ҮЛГІЛЕРІ

Үлгі 1. Кейстік әдіс (Case Study)
Мәселе: Педагог топтық сабақта әртүрлі қабілеттегі қатысушыларға тапсырма берді, бірақ кейбір қатысушылар материалды түсінбей қалды.
Шешім:

Әр тапсырманы деңгей бойынша бөлу;

Қажет болған жағдайда қосымша визуалды немесе аудио материалдар қолдану;

Сабақ соңында кері байланыс алу.
Нәтиже:Барлық қатысушылар тапсырманы орындап, белсенділігін көрсетті.

Үлгі 2. Жеке жұмыс тәжірибесі
Мәселе: Кейбір педагогтар жаңа бағдарламаларды қолдануда қиындықтарға тап болды.
Шешім: Педагогтар үшін шағын тренингтер өткізу, нақты мысалдармен көрсетіп, тәлімгерлік қолдау ұйымдастыру.
Нәтиже: Педагогтар өз сабақтарында жаңа әдістерді тиімді қолдана алды.

Үлгі 3. Топтық жұмыс тәжірибесі
Мәселе: Топта кейбір қатысушылар өз ойларын ашық жеткізе алмайды.
Шешім: Рөлдік ойындар мен топтық жобаларды қолдану, әр қатысушыға сөз беру, қатысу белсенділігін ынталандыру.
Нәтиже: Барлық қатысушылар пікір білдірді, сабақтың сапасы артты.

3. ӘДІСТЕМЕЛІК ҚОСЫМША: ҚОСЫМША БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМДАРЫНДА ИНКЛЮЗИВТІ ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІ

1. Тренинг

Мақсаты:

• Педагогтардың инклюзивті оқытуға психологиялық және практикалық дайындығын арттыру.
• Топтық өзара әрекеттесу және шешім қабылдау дағдыларын дамыту.

Барысы:

1. Кіріспе (10 мин): тренингтің мақсаты мен ережелерін түсіндіру.
2. Іс-әрекет (30 мин): педагогтар топтарға бөлініп, әртүрлі инклюзивті жағдайларды шешеді.

• Мысал: Баланың ерекше білім қажеттілігін ескере отырып, сабаққа бейімдеу.

1. Талқылау (20 мин): шешімдерді қорытындылау, кері байланыс беру.
2. Рефлексия (10 мин): әр педагог өз сабақтарында қолдану жолдарын жазады.

Нақты мысал:

• Топқа “Сабаққа жаңа оқушы қосылды, ол көру қабілеті төмен” деген жағдай беріледі. Топ шешім қабылдайды: бейімделген материалдар, топтық жұмыс формасы, ассистент қолдауын енгізу.

2. Практикум

Мақсаты:

• Теориялық білімді нақты сабаққа қолдану.
• Педагогтар сабақ жоспарын бейімдеп, бағалау формаларын қолдануды үйренеді.

Барысы:

1. Кіріспе (5 мин): практикум мақсаты.
2. Тапсырма (40 мин): әр педагог өз пәніне бейімделген инклюзивті сабақ жоспарын құрады.
3. Презентация (15 мин): әр педагог өз жоспарын топқа көрсетеді.
4. Қорытынды (10 мин): бір-бірін бағалау, кері байланыс.

Нақты мысал:

• Математика сабағы: сандық тапсырмалар визуалды графикамен беріледі, топтық жұмыс ұйымдастырылады.

3. Воркшоп

Мақсаты:

• Интерактивті сабақ әдістерін меңгеру.
• Педагогтарды шығармашылық және технологиялық құралдармен жұмыс жасауға үйрету.

Барысы:

1. Кіріспе (5 мин): мақсат, ереже.
2. Қолданбалы тапсырма (35 мин): қатысушылар топқа бөлініп, постер, инфографика немесе презентация дайындайды.
3. Талқылау (15 мин): дайын жұмыстарды көрсету, кері байланыс.
4. Қорытынды (5 мин): негізгі сабақ әдістерін қорытындылау.

Мысалы:Әдебиет сабағы: оқушылардың эмоциялық реакциясын талдау үшін визуалды инфографика жасау.

4. Мастер-класс

Мақсаты:

• Педагогикалық тәжірибені көрсету.
• Жаңа сабақ үлгілерін практикалық түрде үйрету.

Барысы:

1. Кіріспе (5 мин): мастер-класстың мақсаты мен мазмұны.
2. Негізгі кезең (35 мин): тренер нақты сабақ үлгісін көрсетеді, бейімделген материалдар, интерактивті әдістер пайдаланады.
3. Сұрақ-жауап (10 мин): қатысушылар түсініктеме сұрайды.
4. Қорытынды (10 мин): тәжірибені өз сабақтарында қолдану жолдарын талқылау.

Нақты мысал:

• Физика сабағы: көру қабілеті төмен балалар үшін дидактикалық материалдарды бейімдеу, интерактивті бақылау жүргізу.

5. Семинар

Мақсаты:

• Теориялық және практикалық мәселелерді талқылау.
• Педагогтардың кәсіби дағдыларын арттыру.

Барысы:

1. Кіріспе (5 мин): семинардың мақсаты.
2. Докладтар (20-30 мин): әр қатысушы тақырып бойынша баяндама жасайды.
3. Талқылау (20 мин): докладтар бойынша сұрақ-жауап, пікір алмасу.
4. Қорытынды (5 мин): негізгі идеяларды жинақтау.

Нақты мысал:

• Доклад: “Инклюзивті оқытудағы психологиялық қолдау”.
• Талқылау: әр педагог өз тәжірибесін мысалмен бөліседі.

  

 

ҚОСЫМША 2

ОҚУ БАҒДАРЛАМАЛАРЫН  МАЗМҰНЫ

1-  апта Кіріспе және инклюзивті оқытудың негіздері

Мақсаты:
Педагогтарды инклюзивті оқытудың философиясы мен негізгі қағидаларымен таныстыру, инклюзияның маңыздылығын түсіндіру және кәсіби дайындық деңгейін арттыру.

Әдісі:
Семинар + тренинг (интерактивті талқылаулар, топтық жұмыс, кейс-стади)

Мазмұны:

1. Инклюзивті білім беру тұжырымдамасы

• Инклюзияның анықтамасы, мақсаты мен принциптері
• Оқытудағы теңдік және қолжетімділік идеялары
• Педагогтың рөлі: әр оқушының әлеуетін дамыту
• Кейс мысал: Әртүрлі қабілеті бар оқушыларды біріктіріп өткізілген сабақ үлгісі

1. Заңнамалық база мен нормалар

• Қазақстан Республикасындағы инклюзивті білім беруге қатысты заңдар мен нормативтік құжаттар
• Халықаралық стандарттар (UNESCO, UNICEF)
• Мектептерде және қосымша білім беру ұйымдарында инклюзияны жүзеге асыру ережелері
• Қолданбалы мысал: Инклюзивті бағдарламадағы құқықтық талаптарды талдау

1. Топтық жұмыс: “Инклюзия деген не?”

• Педагогтар 3-4 адамдық топтарға бөлінеді
• Әр топ инклюзияның өз анықтамасын жасайды, нақты мысалдар келтіреді
• Топтық талқылауда әр топ өз тұжырымдарын қорғайды
• Модератор қорытындылайды, инклюзияның негізгі принциптерін нақтылайды

Нақты тапсырмалар:

• Инклюзивті сабақ сценарийін жасауға арналған шағын эскиз жазу
• Заңнама мен нормативтік талаптарға сәйкес мысал келтіру
• Топтық презентация жасау: “Менің мектебімде инклюзия қалай жүзеге асады?”

Бағалау формасы:

• Топтық жұмыс нәтижесі (тұжырымның нақтылығы, мысалдардың логикалық байланысы)
• Интерактивті талқылауға қатысу деңгейі
• Кейс бойынша рефлексиялық жазба

2-апта. Психологиялық ерекшеліктер және әлеуметтік қолдау

Мақсаты:
Педагогтердің оқушылардың психологиялық ерекшеліктерін терең түсінуін қамтамасыз ету, әлеуметтік қолдау мен психологиялық-педагогикалық сүйемелдеудің тиімді әдістерін меңгерту.

Міндеттері:

• Психологиялық ерекшеліктерді тану арқылы педагогтің кәсіби қарым-қатынас мәдениетін арттыру;
• Әлеуметтік бейімделу мен психологиялық қолдау көрсету тәсілдерін үйрету;
• Әртүрлі даму деңгейіндегі тұлғалармен жұмыс жасаудың инклюзивті қағидаттарын тәжірибеде қолдануға үйрету.

Сабақтың өткізу формасы:

Мастер-класс + практикум (интерактивті формат)

Қатысушылар:
Қосымша білім беру ұйымдарының директорлары, директордың орынбасарлары, әдіскерлер мен педагогтер.

Мазмұны мен құрылымы:

1. Теориялық кіріспе

• Әртүрлідамуерекшеліктерібартұлғалардыңпсихологиялықсипаттамалары;
• Эмоциялық, мінез-құлықтықжәнекогнитивтіерекшеліктердіңинклюзивтіортадағырөлі;
• Әлеуметтікқолдаужүйесініңмаңызы (психолог, педагог, ата-ана, қоғамөзарабайланысы).

Талқылау сұрақтары:

• Педагогикалық ортадағы “эмпатия” мен “толеранттылық” ұғымдарының мәні қандай?
• Психологиялық қолдау педагогтің кәсіби күйіп қалуының алдын алуға қалай әсер етеді?

2. Мастер-класс бөлігі

Тақырыбы: “Психологиялық бейімделу және қолдау стратегиялары”

• Инклюзивтіортадаэмоционалдытұрақтылықтысақтаужолдары;
• “Қиынмінезді” оқушыментиімдіқарым-қатынасорнатуәдістері;
• Психологиялықдиагностикаменбақылауэлементтерінқолдану (қарапайымтестүлгілерікөрсетіледі).

Мысалдықжаттығу:
“Сеніңорныңдаболсам...” әдісі – топмүшелеріерекшежағдайдағытұлғарөлінееніп, педагогретіндеөзреакциясынбағалайды.
“Қолдаукартасы” – педагогөзұжымындағықолдаукөздерін (әріптес, ата-ана, маман) белгілейді.

3. Практикум

Формат:Рөлдікойынжәненақтыжағдайлардыталдау.

Тапсырма:
Тыңдаушылар 3 топқабөлінеді. Әртопқанақтысценарийберіледі:

Мысал 1:
Оқушы сабаққа қатыспайды, өзін оқшау ұстайды. Педагог қандай қадамдар жасайды?

Мысал 2:Ата-аналар баласының ерекше қажеттілігі бар екенін мойындамайды. Мекеме тарапынан қандай психологиялық және әлеуметтік қолдау көрсетілуі мүмкін?

Мысал 3:
Мұғалім мен оқушы арасындағы эмоциялық шиеленіс жағдайы. Коммуникативтікшешімтабу.

Топтықжұмыснәтижесі:
Әр топ сценарий бойынша шағын сахналық көрініс (рөлдік ойын) көрсетеді және шешу жолдарын ұсынады.

4. Нақты тапсырма:

Әрпедагогөзтәжірибесіненерекшежағдайларменжұмысжасағанбірмысалкелтіреді:

• Қиын оқушыны бейімдеу жолдары;
• Ата-анамен серіктестік тәжірибесі;
• Өз эмоциялық жағдайын реттеу тәсілдері.

Барлық мысалдар талқыланып, тиімді шешімдер тізбесі жасалады.

5. Бағалау және кері байланыс

Бағалау түрлері:

• Құжатталған талдау (әр қатысушы өз ойы мен тәжірибесін жазбаша түрде ұсынады);
• Кері байланыс парағы (рефлексия).

Кері байланыс үлгісі:

Сұрақ	Менің ойым / сезімім	Ұсыныс
Сабақ барысында не үйрендіңіз?
Бұл білімді өз жұмысыңызда қалай пайдаланасыз?
Қандай тақырыпты тереңдетіп өтуді қалар едіңіз?

Күтілетін нәтиже:

• Педагогәртүрліпсихологиялықерекшеліктерібартұлғаларменжұмысістеудіңкәсібидағдыларынқалыптастырады;
• Әлеуметтікқолдауқұралдарынтиімдіпайдаланаалады;
• Өз жұмысында эмоционалды интеллект элементтерін қолданады;
• Командалық серіктестік пен рефлексия дағдылары дамиды.

3-апта. Сабақтарды бейімдеу стратегиялары

Мақсаты:
Педагогтерге инклюзивті білім беру жағдайында сабақ материалын әртүрлі оқу қабілеті мен қажеттілігі бар оқушыларға бейімдеу тәсілдерін үйрету, дифференциация принциптерін тәжірибеде қолдануға мүмкіндік беру.

Міндеттері:

Инклюзивті сыныптағы әр оқушының жеке оқу қажеттілігін анықтау;

Дифференциация мен бейімдеу стратегияларын сабақ жоспарына енгізуді үйрету;

Оқытуда икемді тәсілдер мен инновациялық әдістерді қолдану дағдысын дамыту.

Сабақ өткізу форматы:

Воркшоп (тәжірибелік шеберлік сабағы)

Қатысушылар:
Қосымша білім беру ұйымдарының директорлары, директор орынбасарлары және педагогтер.

Мазмұны мен құрылымы:

1. Теориялық кіріспе

Инклюзивті сабақ құрылымының ерекшелігі;

Сабақ материалын бейімдеу қағидалары (мазмұн, уақыт, тапсырма түрі, кері байланыс деңгейі);

Дифференциация түрлері: мазмұн бойынша, процесс бойынша, нәтиже бойынша, орта мен қолдау деңгейі бойынша;

Интерактивті әдістердің оқушы мотивациясына әсері.

Талқылау сұрақтары:

Сабақ бейімдеуде не маңыздырақ: материал ма, әдіс пе?

Педагогтің шығармашылық еркіндігі қай деңгейде болуы керек?

2. Негізгі бөлім — Воркшоп

Тақырыбы: “Инклюзивті сабақ жоспарын құрастыру және бейімдеу жолдары”

Қадамдық жұмыс барысы:

Топқа бөлу: Қатысушылар 3–4 адамнан тұратын топтарға бөлінеді.

Мақсат қою: Әр топ өз пәні бойынша бір тақырыпты таңдайды (мысалы, экология, математика, қолөнер, музыка т.б.).

Талдау: Оқушылардың оқу ерекшелігі бойынша үш профиль жасалады:

А) орташа деңгейлі оқушы,

Ә) ерекше білім қажеттілігі бар оқушы (көру, есту, эмоциялық),

Б) дарынды оқушы.

Тапсырма: Топ өз тақырыбына сабақ жоспарын әзірлейді, әр профильге арналған бейімдеу тәсілін жазады.

Қолдау үлгісі: Психологиялық, техникалық және әдістемелік ресурстарды (мысалы: визуалды құрал, дыбыстық сүйемелдеу, жеңілдетілген нұсқа) таңдайды.

Практикалық элемент:

Әр топ бейімделген сабақ жоспарын постер, слайд немесе қысқаша видео түрінде дайындайды.

Жоспарда: мақсат, нәтиже, бейімдеу тәсілі, бағалау түрі нақты көрсетіледі.

3. Интерактивті әдістерді қолдану

Практикум:
Педагогтерге ұсынылатын инклюзивті оқыту әдістері:

“Айналмалы станциялар” әдісі (әр тапсырмада қолжетімді деңгейлі нұсқалар);

“Жұптас – талқыла – бөліс” әдісі (өзара үйрету арқылы оқыту);

“Ой картасы” (әртүрлі қабілетті балалар үшін визуалды қолдау құралы);

“Қадамдық нұсқаулық” әдісі (әр әрекетті қысқаша, айқын көрсету).

Топтық жұмыс:
Педагог әр әдісті өз сабағына қалай қолдана алатынын сипаттайды.

4. Нақты тапсырма:

Әр қатысушы (немесе топ) өз пәні бойынша бейімделген сабақ жоспарын әзірлейді және оны топ алдында презентация түрінде қорғайды.

Сабақ жоспары үлгісі:

Тақырып

Сабақ мақсаты

Құзыреттіліктер

Сабақ барысы (әр кезең бойынша бейімдеу тәсілі)

Қолданылатын құралдар мен технологиялар

Бағалау әдістері

Кері байланыс

5. Бағалаужәнекерібайланыс

Бағалау түрі:

Презентация нәтижесін бағалау (мазмұн, креативтілік, бейімдеу сапасы);

Өзін-өзі және өзара бағалау (рефлексия парағы).

Бағалау критерийлері:

Көрсеткіш	Толық орындалды	Ішінара орындалды	Орындау қажет
Сабақтың құрылымы сақталған	✅	⚪	⚪
Бейімдеу элементтері нақты көрсетілген	✅	⚪	⚪
Әдістер мен құралдар тиімді таңдалған	✅	⚪	⚪
Бағалау түрлері қолжетімді және түсінікті	✅	⚪	⚪

Кері байланыс үлгісі:

ž  “Менің бүгінгі жетістігім…”
“Менің келесі қадамым…”

ž  “Мен үйренген ең пайдалы тәсіл…”

Күтілетін нәтиже:

Педагог инклюзивті сабақ жоспарын өз бетінше бейімдеп құра алады;

Дифференциация мен жеке оқыту тәсілдерін меңгереді;

Интерактивті әдістерді тиімді пайдаланады;

Инклюзивті ортада оқу үдерісін ұйымдастыруда креативті шешім қабылдау қабілеті артады

4-апта Тақырып:Инклюзивті бағалау формалары
Мақсаты: Оқушылардың білімін әділ және тең бағалау жолдарын меңгеру, инклюзивті ортада бағалау құралдарын тиімді қолдану.
Сабақ түрі: Семинар + практикум

 

Негізгі мазмұны:

Формативтік (қалыптастырушы) және суммативтік (жиынтық) бағалаудың мәні мен айырмашылығы;

Инклюзивті сыныптағы оқушылардың ерекшеліктерін ескеретін бағалау тәсілдері;

Бағалау критерийлері мен дескрипторларын құрастыру жолдары;

Әділ және айқын бағалау қағидаттары.

Практикалық тапсырма:

Әр педагог өз пәні немесе сабағы бойынша бағалау парағын (рубрика немесе бақылау парағы) құрастырады.

Бағалау парағында келесі элементтер болуы тиіс:

Бағалау критерийлері;

Дескрипторлар (оқушы не істеуі керек екенін нақты көрсетеді);

Балдық жүйе немесе деңгейлік шкала;

Ерекше білім беруді қажет ететін оқушыларға арналған бейімделген баған/ескерту бөлімі;

Мұғалімнің қорытынды ескертпелері мен кері байланыс бөлімі.

Бағалау өлшемдері (метрика):

Көрсеткіш	Сипаттама	Баға
Толықтығы	Бағалау парағының барлық қажетті бөлімдері бар (критерий, дескриптор, балл, бейімдеу элементі, кері байланыс).	0–5 балл
Айқындығы	Критерийлер мен дескрипторлар түсінікті, нақты, оқушы мен мұғалімге бірдей ұғынықты. Бағалау әділ және ашық жүргізіледі.	0–5 балл
Практикалық қолдану мүмкіндігі	Бағалау парағын нақты сабақта қолдануға болады, ол оқу мақсатына сәйкес келеді.	0–5 балл

Жалпы ұпай: 15 балл.

Нәтиже:
Педагог инклюзивті сынып жағдайында қолдануға болатын әділ, айқын және бейімделген бағалау парағын әзірлейді.

5-апта. Тренинг: «Топтық өзара әрекеттесу және қақтығысты шешу»

Мақсаты:

Инклюзивті топта тиімді өзара әрекет орнату, топтық қарым-қатынасты нығайту және қақтығыстарды сындарлы шешу дағдыларын дамыту.

Міндеттері:

• Инклюзивтітоптағыәртүрлітұлғаларарасындағыөзаратүсіністіарттыру;
• Топтық динамиканың кезеңдерімен танысу;
• Қақтығыстарды шешу жолдарын тәжірибе жүзінде меңгеру;
• Эмпатия мен ынтымақтастық дағдыларын дамыту.

 

 

1. Кіріспе бөлім

Жүргізушісөзі:

«Бүгінбізинклюзивтіортадатиімдіқарым-қатынасорнатуғажәнетопішіндетуындайтынқиындықтардыбірлесешешугебағытталғантренингөткіземіз.Әркімніңпікірімаңызды, әркімніңдауысыестілуікерек!»

Жылытуойыны:
«Ортақұқсастық»
Қатысушыларшеңбергетұрып, бір-бірінеқарапортақүшұқсастықтытабады (мысалы: екеуідемұғалім, екеуідекофежақсыкөреді, т.б.).
→ Мақсаты: топтабайланысорнатужәнежағымдыэмоционалдыахуалқалыптастыру.

2. Негізгі бөлім

Тапсырма 1. «Топтық динамика кезеңдері» (топтық талдау)

Жүргізуші қысқаша түсіндіреді:

1. Қалыптасу (топ бір-бірімен танысады)
2. Дау-дамай (пікір қайшылықтары туындайды)
3. Нормалану (ереже мен өзара түсіністік қалыптасады)
4. Орындау (тиімді жұмыс кезеңі)

Қатысушылар өз тәжірибесінен мысал келтіреді: қай кезеңде қиындықтар жиі болады, оларды қалай шешеді.

Тапсырма 2. Рөлдік ойын «Қақтығысты шешу»

Сценарий үлгісі:
Мектептегі инклюзивті топта екі мұғалім арасында тапсырма бөлісуге қатысты келіспеушілік туындады. Біреуі «барлық оқушыларға бірдей тапсырма берілуі керек» десе, екіншісі «ерекше қажеттіліктері бар балаларға жеңілдетілген нұсқа керек» дейді.

Рөлдер:

• Мұғалім 1
• Мұғалім 2
• Оқушы өкілі
• Модератор (топ мүшесі)

Топ қақтығысты шешудің жолын ұсынады: медиативтік келісім, ымыраға келу, бірлескен шешім шығару.

Талқылау сұрақтары:

• Қай тәсіл тиімді болды?
• Әркім өзін қалай сезінді?
• Қандай қарым-қатынас дағдылары көмектесті?

3. Қорытынды бөлім

Топтықрефлексия:
«Менбүгінбілдім…», «Менүйрендім…», «Менболашақтақолданамын…» сөйлемдерінжалғастыру.

Қорытындысөз:

«Инклюзивтітоптағытабыстыөзараәрекет — теккәсібидағдыемес, адамгершілікпентүсіністіктіңкөрінісі.Әрқайсымызтоптыңтепе-теңдамуынаүлесқосааламыз.»

Нәтиже:
Қатысушылартоптықдинамиканытүсініп, қақтығыстышешуәдістерінтәжірибеарқылымеңгереді, топтағыөзарасенімменқолдаудыдамытады.

6-апта. Воркшоп: «Оқыту технологиялары мен интерактивті әдістер»

Мақсаты:Интерактивті және технологиялық оқыту әдістерін сабақ үдерісіне тиімді енгізу, онлайн құралдар мен визуалды материалдарды пайдалану арқылы оқыту сапасын арттыру.

Міндеттері:

• Заманауи оқыту технологияларымен танысу;
• Интерактивті әдістердің түрлерін тәжірибе жүзінде қолдану;
• Онлайн платформалар мен визуалды құралдарды сабаққа интеграциялауды үйрену;
• Интерактивті сабақ элементін (фрагментін) әзірлеу.

1.     Кіріспе бөлім

Жүргізуші сөзі:

«Бүгінгі воркшоптың мақсаты – технология мен интерактивті әдістерді сабаққа тиімді біріктіру. Қазір біз теориядан гөрі тәжірибеге көбірек көңіл бөлеміз.»

Қыздыру жаттығуы:
«Менің сүйікті онлайн құралым»
Қатысушылар кезекпен өз сабақтарында қолданған немесе білетін онлайн құралды (мысалы: Kahoot, Mentimeter, Canva, Jamboard, Padlet, Quizizz) атайды.
→ Бұл идея алмасуға және жаңа құралдармен танысуға көмектеседі.

2. Негізгі бөлім

Теориялық шолу

Жүргізуші қысқаша түсіндіреді:

• Интерактивті әдістер: «Ойлан – жұптас – бөліс», «Болжау ағашы», «Аквариум», «Миға шабуыл», «Кейс-талдау».
• Оқыту технологиялары: Флиппед класс (аударылған сабақ), геймификация, цифрлық сторителлинг, онлайн бағалау құралдары.
• Технологиялық интеграция үлгісі: Сабақ мақсаты → құрал таңдау → визуализация → кері байланыс.

Практикалық тапсырмалар

Тапсырма 1. Топтық зерттеу

Қатысушылар 3–4 адамнан топтарға бөлінеді. Әр топқа онлайн құралдардың бір түрі беріледі:

• 1-топ: Kahoot / Quizizz – бағалау және ойын элементтері
• 2-топ: Canva / Genially – визуалды дизайн
• 3-топ: Padlet / Jamboard – бірлескен жұмыс
• 4-топ: Mentimeter / Nearpod – интерактивті презентациялар

Міндет:
Топ өзіне берілген құралмен шағын сабақ элементін (мысалы, 5 минуттық фрагмент) әзірлейді.

Тапсырма 2. Топтық презентация

Әр топ өз интерактивті сабақ элементін көрсетеді:

• Құралды қалай пайдаланды;
• Қай мақсатқа бағытталды;
• Оқушылардың қатысуы мен белсенділігі қалай қамтамасыз етілді;
• Күтілетін нәтиже қандай.

Жүргізуші мен қатысушылар кері байланыс береді.

3. Қорытынды бөлім

Рефлексия:
Қатысушылар стикерге немесе Padlet тақтасына мына сұрақтарға жауап жазады:

• Маған ең пайдалы болған әдіс немесе құрал қандай?
• Мен өз сабағыма қандай технология енгіземін?
• Қиындық туғызуы мүмкін тұстар қандай?

Қорытынды сөз:

«Технология — мақсат емес, құрал. Ол дұрыс таңдалғанда ғана оқушының қызығушылығын оятады және оқыту тиімділігін арттырады.»

Бағалау критерийлері:

Көрсеткіш	Сипаттама	Балл
Презентацияның сапасы	Тақырып ашылған, құрылым нақты, визуалды материалдар орынды қолданылған.	0–5
Интерактивті элементтің тиімділігі	Сабақ фрагменті оқушыларды белсенді қатысуға ынталандырады, құрал орынды таңдалған.	0–5
Шығармашылық пен жаңашылдық	Идея ерекше, заманауи технологияны тиімді пайдаланған.	0–5

Жалпы ұпай: 15 балл

Нәтиже:

Қатысушыларонлайнжәневизуалдықұралдардысабаққабіріктірутәсілдерінмеңгереді, өзпәнінебейімделгенинтерактивтісабақэлементінқұрастырадыжәнеонытиімдіпайдаланудытәжірибежүзіндекөрсетеді.

7-апта. Мастер-класс:

Мақсаты:

Қосымша білім беру ұйымдарында ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқыту барысында қолдануға болатын инклюзивті әдістер мен тәсілдерді көрсету, педагогтердің тәжірибелік құзыреттілігін арттыру.

Міндеттері:

• Инклюзивтіоқытудыңнегізгіқағидаттарыннақтысабақүлгісіарқылытаныстыру;
• Ерекшеқажеттіліктерібарбалалардықолдаудыңтиімдіәдіс-тәсілдерінкөрсету;
• Сабақтағыбейімдеуменсаралапоқытужолдарынұсыну;
• Барлыққатысушылардыңбелсенділігінарттыруғабағытталғанпедагогикалықортақұру.

Мастер-класс барысы:

Кіріспе бөлім)

Жүргізуші сөзі:
Қатысушыларды қарсы алу, мастер-класс тақырыбы мен мақсатын таныстыру.
Қысқаша бейнеролик: «Инклюзия – бәріне арналған білім» .

Сергіту жаттығуы: «Бәріміз біргеміз!»
Қатысушылар өз есімін айтып, өзін ерекше ететін қабілетін немесе қасиетін атайды.

II. Негізгі бөлім

1. Теориялық бөлім

Жүргізуші түсіндірмесі:

• Инклюзивті білім беру – барша балаға тең мүмкіндік туғызу;
• Қосымша білім берудегі ерекшелігі – шығармашылық, спорттық, техникалық бағыттарда икемді бейімдеу;
• Инклюзивті оқыту шарттары:
• физикалық қолжетімділік;
• әдістемелік бейімдеу;
• әлеуметтік-психологиялық қолдау;
• ата-анамен бірлестік.
• Инклюзивті сабақтың тиімді тұстары талданады;
• Қатысушылар пікірлерін ортаға салады;
• Мастер-класс нәтижесінде алынған тәжірибелік идеялар тізімі жасалады.

III. Қорытынды бөлім

Рефлексия:

«Мен өз тәжірибемде қолданамын...»,
«Маған ұнаған тәсіл...»,
«Мен бүгін білдім...»

Күтілетін нәтиже:

• Педагогтеринклюзивтіоқытудыңнегізгішарттарынтүсінеді;
• Сабақтажекежәнесараланғантәсілдердіқолдануғадағдыланады;

Әр баланың қабілетіне қарай қолдау көрсетуді тәжірибе жүзінде меңгереді

8-апта.Семинар + доклад. Семинар: тәжірибелік мәселелер.

Мақсаты:

Қосымша білім беру саласында инклюзивті оқытуды ұйымдастырудың мазмұнын, принциптерін және тәжірибелік іске асыру шарттарын талқылау, педагогтердің кәсіби құзыреттілігін дамыту.

Міндеттері:

1. Инклюзивтіоқытудыңнегізгіаспектілерінайқындау;
2. Қосымша білім беру ортасында ерекше білім алу қажеттіліктері бар (ЕБҚ) балалармен жұмыстың ерекшелігін көрсету;
3. Педагогтердің тәжірибелік қиындықтарын талдау және тиімді шешу жолдарын ұсыну;
4. Тәжірибе алмасу алаңын қалыптастыру.

Қатысушылар:

Қосымшабілімберуұйымдарыныңпедагогтері, әдіскерлер, психологтар, дефектологтар, ата-аналарқауымдастығыөкілдері.

Ұйымдастыру формасы:

Семинар-практикум + доклад + талқылау

Қатысушыларды қарсы алу. Семинар тақырыбы мен мақсатына шолу.

«Қосымшабілімберуұйымдарындаинклюзивтіоқытупроцесініңнегізгіаспектілеріменшарттары» тақырыбындағыбаяндама

Топтықталдау: нақтыжағдайлардышешумысалдары

Тәжірибе қорытындысы, идеялар жинақтау

Семинар нәтижелерін бекіту, ұсыныстар шығару

II. ДОКЛАД

Тақырыбы:

Қосымшабілімберуұйымдарындаинклюзивтіоқытупроцесініңнегізгіаспектілеріменшарттары

Кіріспе

ҚазіргітаңдаҚазақстанРеспубликасыныңбілімберужүйесібарлықбалаларғатеңбілімалумүмкіндігінқамтамасызетугебағытталған. Осыбағыттаинклюзивтібілімберуерекшебілімалушылардыжалпыортағақосып, олардыңәлеуетінашуғамүмкіндікбереді.
Қосымшабілімберуұйымдары – инклюзивтібілімберудіңмаңыздыбөлігі. Себебібұлұйымдарбаланыңшығармашылық, интеллектуалдықжәнеәлеуметтікқабілеттеріндамытуғабағытталғанбейресмиортаболыптабылады.

Негізгі бөлім

1. Инклюзивті оқытудың мәні мен қағидалары

Инклюзивтібілімберу – әрбаланыңбілімалуғатеңқұқығынқамтамасызететінжүйе. Оның негізгі қағидалары:

• Қолжетімділік – оқу бағдарламасы, орта және материалдар әр балаға бейімделеді;
• Қатысу – барлық бала оқу және іс-шараларға белсенді қатыса алады;
• Қолдау көрсету – педагогикалық, психологиялық, әлеуметтік қолдау үздіксіз қамтамасыз етіледі;
• Құрмет пен төзімділік – әр баланың даралығын мойындау және құрметтеу.

2. Қосымша білім беру ұйымындағы инклюзивті оқытудың ерекшелігі

Қосымша білім беру саласында инклюзияны жүзеге асыру бірнеше бағытта жүреді:

• шығармашылық үйірмелер (сурет, музыка, би, театр);
• техникалық және экологиялық бағыттағы үйірмелер;
• спорт және туризм бағыттары.

Бұл бағыттарда ерекше қажеттілігі бар балаларға бейімделген тәсілдер:

• нұсқауларды қысқарту және нақтылау;
• көрнекі құралдарды пайдалану;
• жұппен немесе топпен жұмыс ұйымдастыру;

педагогтің немесе ассистенттің жеке көмегі

3. Инклюзивті процестің негізгі аспектілері:

Аспект	Мазмұны
Психологиялық аспект	Баланың өзін қабылдауы, топтағы психологиялық климат, сенім мен қауіпсіздік сезімі.
Педагогикалық аспект	Оқыту мазмұнын бейімдеу, саралап оқыту, жеке жоспарлар.
Әлеуметтік аспект	Баланың ұжымға бейімделуі, топтық белсенділікке қатысуы.
Материалдық-техникалық аспект	Инклюзивті орта (пандус, кең орын, көрнекілік, арнайы жабдықтар).

4. Тәжірибелік мәселелер және шешу жолдары

Мәселе	Сипаттамасы	Ұсынылатын шешім
1.Педагогтердің дайындық деңгейі төмен	Инклюзия бойынша теориялық білім мен тәжірибе жетіспейді	Біліктілікті арттыру курстары, коучинг, тәлімгерлік жүйесін енгізу
2.Материалдық-техникалық база жеткіліксіз	Көрнекі құралдар мен арнайы жабдықтардың тапшылығы	Қарапайым бейімдеу тәсілдері (үлкейтілген материалдар, бейнелі карточкалар)
3.Ата-аналардың түсініспеушілігі	Кей ата-аналар ерекше баланы топта қабылдамайды	Ата-аналармен психологиялық жұмыс, түсіндіру кездесулері
4.Балалардың бір-бірін қабылдамауы	Әлеуметтік оқшаулану қаупі	«Достық шеңбері», «Тең серіктес» жобалары арқылы әлеуметтік қатынасты дамыту
5.Бағалау жүйесінің қиындығы	Ерекше балалардың нәтижесі басқалармен салыстыруға келмейді	Жеке жетістік картасы, динамикалық бақылау тәсілін қолдану

5. Инклюзивті орта құру шарттары

1. Педагогикалықұжымныңкөзқарасымендайындықдеңгейі – қабылдаумәдениетінқалыптастыру.
2. Жеке білім беру траекториясы – әр баланың қабілетіне сәйкес мақсат қою.
3. Қолдау тобының жұмысы – педагог, психолог, дефектолог, әлеуметтік педагог және ата-ана арасындағы серіктестік.
4. Мотивациялық орта – жетістікке жетуді қолдау, марапаттау.
5. Қауіпсіздік пен сенімділік – эмоционалды жайлы ахуал құру.

 

Қорытынды:

Инклюзивті оқыту – тек педагогикалық үрдіс емес, адамгершілік мәдениет пен әлеуметтік теңдікке бағытталған көзқарас.
Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзияны енгізу арқылы біз әр баланың шығармашылық әлеуетін ашып, қоғамда өз орнын табуына мүмкіндік береміз.
Басты қағида — әр бала маңызды, әр бала қабілетті, әр бала қоғамның бір бөлігі.

Практикалық бөлім үлгісі:

Топтық талқылау:
Қатысушыларға келесі жағдай беріледі:

«Үйірмеде ерекше қажеттілігі бар бала жаңа ортаға бейімделе алмай жүр. Қатарластары онымен ойнаудан қашқақтайды.»

Топтың тапсырмасы:

• Мәселені талдау;
• Педагогикалық шешім нұсқаларын ұсыну;
• Инклюзивті тәсілдер бойынша қорытынды шығару.

Мүмкін шешімдер:

• «Достық апталығы» ұйымдастыру;
• Топтық жұптық ойындар арқылы әлеуметтік байланыс орнату;
• Баланы рөлдік ойындарға тарту;
• Топтағы басқа балаларға эмпатия мен төзімділікке тәрбиелік әңгіме өткізу.
• Инклюзивті орта — жүйелі және үздіксіз қолдау нәтижесі;
• Педагог әр баланың табысына бағытталған әдіс таңдауы қажет;
• Инклюзивті тәжірибені әдістемелік нұсқаулықтар, коучинг және шеберлік сабақтары арқылы тарату ұсынылады.

Қорытынды ұсыныстар:

9-апта. Практикум. Дифференциация және жеке жоспар.

Мақсаты:

Қосымша білім беру жүйесінде ерекше білім беру қажеттіліктері бар (ЕБҚ) балаларға арналған жеке білім беру жоспарларын әзірлеу және дифференциация әдістерін тәжірибе арқылы меңгерту.

Міндеттері:

1. Дифференциацияның мәні мен түрлерін түсіндіру;
2. Оқушы ерекшеліктерін талдау және жеке мақсат қоюды үйрету;
3. Ассистент пен педагогтың бірлескен жоспарлау тәсілдерін көрсету;
4. Тәжірибе жүзінде жеке жоспар құру алгоритмін орындау.

Қатысушылар:

Қосымша білім беру педагогтері, педагог-ассистенттер, психологтар, әдіскерлер.

Форматы:

Практикум + шағын топтық жұмыс (коучинг элементтерімен)

I. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ

1. Инклюзивті оқытудағы дифференциация ұғымы

Дифференциация – оқушылардыңәртүрліқабілеттерін, қажеттіліктерінжәнедамудеңгейінескереотырып, оқумазмұнын, әдісінжәнеқарқынынбейімдеу.

 

Негізгі бағыттары:

• Мазмұн бойынша – тапсырмаларды күрделілік деңгейіне қарай өзгерту;
• Үдеріс бойынша – оқу әдістерін бейімдеу (жұптық, визуалды, практикалық тәсілдер);
• Нәтиже бойынша – күтілетін нәтиженің деңгейін нақтылау (жеке прогресс);
• Қолдау бойынша – педагог пен ассистенттің қолдау көлемін өзгерту.
• Қысқажәнеқолжетімдімақсаттарқою;
• Педагог, ассистент және ата-ана ынтымақтастығы;
• Бейімдеу мен қолдау түрлерін нақтылау.

2.Жеке жоспарлау принциптері:

·         Баланың даму деңгейін ескеру;

II. ПРАКТИКУМ БӨЛІМІ

1. Талдау және диагностика кезеңі

Қатысушыларға бала туралы қысқаша сипаттама ұсынылады:

Мысалы:
Айжан, 8 жаста, сөйлеу тілі кешеуілдеген, зейін тұрақсыз, сурет салу үйірмесіне қатысады.

Тапсырма:

• Қандай қиындықтар байқалады?
• Балаға қандай қолдау қажет?
• Педагог пен ассистент рөлдері қандай болмақ?

Талқылау:
Топтар өз шешімдерін қысқаша таныстырады (5 мин).

2. Дифференциация үлгісі (топтық жұмыс)

Тапсырма түрі	Жалпы топ үшін	ЕБҚ бар бала үшін бейімделген нұсқа	Қолдау тәсілі
Сурет салу тақырыбы: «Менің көңілді күнім»	Балалар өз суреттерін композиция бойынша жасайды.	Түстер мен пішіндерді таңдауда үлгімен жұмыс (карточка, түсті нұсқа).	Ассистент визуалды қолдау көрсетеді, баланың назарын бағыттайды.
Музыка	Қарапайым ырғақтарды қайталау.	Ырғақты визуалды белгілер арқылы қайталау.	Педагог барабан немесе қоңырау арқылы үлгі көрсетеді.
Қолөнер	Ортақ макет жасау.	Баланың моторикасына сәйкес ірі бөлшектермен жұмыс.	Ассистент құралдарды дайындап береді.

 

3. Жеке оқу жоспары (ЖБЖ) үлгісі

Бағыт	Мақсат	Міндет	Қолдау тәсілі	Бағалау критерийі
Әлеуметтік даму	Топпен қарым-қатынасқа түсу	Топтық ойындарға қатыстыру	Ассистент эмоционалды қолдау көрсетеді	Қатысу белсенділігі
Танымдық	Түстер мен пішіндерді ажырату	Тапсырмаларды 3 деңгейлі орындау	Визуалды карточка арқылы бағыттау	Дұрыс сәйкестендіру саны
Шығармашылық	Қолмен бейнелеу әрекеті	Қарапайым суретті аяқтау	Үлгімен көрсету	Құрастыру дәлдігі

4. Практикалық тапсырма:

Қатысушыларөзтобынаберілгенжасандыкейсбойыншажекежоспарқұрастырады.
Мысалы:

Ермек, 10 жаста, логикалықойлаубаяудамыған, шахматүйірмесінеқатысады.

Қатысушылар:

• Міндеттер мен күтілетін нәтижені жазады;
• Дифференциация элементін енгізеді;
• Қолдау түрлерін белгілейді (ассистент, визуал, уақыт).

Нәтижесінде: әр топ өз жоспарын қорғап шығады.

III. ТӘЖІРИБЕЛІК МӘСЕЛЕЛЕР МЕН ШЕШІМДЕР

№	Мәселе	Шешу жолдары
1	Дифференциацияны жоспарлауға уақыт жетіспейді	Топтық жоспарлау және дайын үлгілер қолдану
2	Ассистент әрекеті нақты жазылмаған	Әр тапсырмада ассистент рөлін жоспарлау бағанына енгізу
3	Баланың даму деңгейін бағалау қиын	Психолог және ата-анамен бірлескен диагностикалық парақ жүргізу
4	ЖБЖ қағаз жүзінде ғана қалып қояды	Әр сабақ соңында нәтижені тіркеу және келесі мақсатты анықтау
5	Қолдау құралдары жеткіліксіз	Педагогикалық кеңес арқылы бейімдеу материалдары банкін құру

 

 

IV. ҚОРЫТЫНДЫ

Дифференциация – бұл тек оқытудың әдісі емес, баланың жеке мүмкіндігін мойындау мәдениеті.
Ал жеке жоспарлау – сол мүмкіндікті жүзеге асырудың нақты құралы.

10-апта.Тренинг + мастер-класс.Сабақта ассистенттерді қолдану

Мақсаты:

Қосымша білім беру ұйымдарында ерекше білім беру қажеттіліктері бар (ЕБҚ) балалармен жұмыс кезінде педагог пен ассистенттің өзара іс-қимылының тиімді тәсілдерін үйрету, қолдау көрсету дағдыларын қалыптастыру.

Міндеттері:

1. Инклюзивті оқытудың негізгі аспектілерін тәжірибелік тұрғыда түсіндіру;
2. Педагогтерге нақты сабақта ассистентпен бірге жұмыс істеудің әдістемесін ұсыну;
3. Топта бірлескен, тең қатысуға мүмкіндік беретін орта құру жолдарын көрсету.

Қатысушылар:

Қосымша білім беру педагогтері, педагог-ассистенттер, әдіскерлер, психологтар, дефектологтар.

Ұйымдастыру форматы:

Тренинг + Мастер-класс (интерактивті тәжірибелік бағыт)

I. ТРЕНИНГ БӨЛІМІ

Тақырыбы:

«Инклюзивтіортадағыкомандалықжұмыс: педагогжәнеассистентсеріктестігі»

1. Кіріспе

Мақсат:қатысушылардысергіту, бірлескенжұмысқаынталандыру.
Сергітужаттығуы: «Біркоманда — бірмақсат»
Қатысушыларжұптарғабөлініп, көздеріжұмылғансеріктесінбағыттапмақсатқажетелейді (түсіндіру, сенімқалыптастыру).

Талқылау:

• Сенімді қарым-қатынас орнату не үшін маңызды?
• Бұл педагог пен ассистент жұмысына қалай ұқсайды?

2. Негізгі бөлім

Мини-дәріс:

Ассистенттің сабақтағы рөлі мен функциялары

• Баланы бейімдеу және бағыттау;
• Сабақ құрылымын түсінуге көмектесу;
• Педагог нұсқауын жеңілдетіп беру (қажет болса, ым-ишара немесе визуалды көмек арқылы);
• Мінез-құлықты реттеу мен эмоционалды қолдау көрсету;
• Топтық іс-әрекетке қосудың делдалы болу.

Ассистент – педагогтың көмекшісі емес, баланың қолдау көпірі.

3. Практикалық жаттығу

«Ассистентәрекетінде» ойыны:
Топ 3 адамнан тұрады:

• Біреуі – педагог,
• Біреуі – ассистент,
• Біреуі – ЕБҚ бар бала рөлінде.

Тапсырма: “Пішіндерді салыстыр” ойынын ұйымдастыру.
Педагог жалпы нұсқау береді, ассистент баланың түсінуін және қатысуын қамтамасыз етеді.
Соңында топ мүшелері рөлдерін талдап, қиындықтарды және табысты тұстарды талқылайды.

4. Рефлексия:

«Меніңкөзқарасым» әдісі:
Қатысушыларпедагогпенассистенттіңтиімдісеріктестігітуралыбірсөйлемментұжырымжасайды.
Мысалы:

«Тиімдіинклюзия – өзарақұрметпенқолдаумәдениетіндебасталады.»

II. МАСТЕР-КЛАСС БӨЛІМІ

Тақырыбы:

«Инклюзивті сабақ үлгісі: ассистентпен бірлескен жұмыс»

Кезең	Педагог әрекеті	Ассистент әрекеті	Бейімдеу тәсілдері
1. Ұйымдастыру сәті	Балаларды шаттық шеңберіне жинайды. «Бүгінгі күн жарқын!» сергіту.	ЕБҚ бар баланы топқа қосуға көмектеседі, эмоционалды қолдау береді.	Жұмсақ ойыншық арқылы қатысуға ынталандыру.
2.Таныстыру кезеңі	Пішіндер мен түстерді таныстырады.	Баланың назарын бағыттайды, нұсқауды жеңілдетіп түсіндіреді.	Үлкейтілген пішіндер мен түрлі түсті карточкалар.
3.Негізгі бөлім	«Пішінді тап!» ойыны – балаларға пішіндерді сәйкестендіру тапсырмасы беріледі.	ЕБҚ бар балаға жеке көмек көрсетеді, жетелеуші сұрақтар қояды.	Түстер мен пішіндердің нақты үлгілерімен жұмыс.
4.Қолдану кезеңі	«Бірге құрастыр» – балалар пішіндерден бейне жасайды.	Ассистент баланың материалды ұстап, дұрыс орналастыруына көмектеседі.	Ұсақ моторикасы әлсіз балаға арнайы үлкейтілген бөлшектер.
5. Қорытынды	«Не үйрендік?» сұрақ-жауап. Барлығын мадақтайды.	ЕБҚ бар баланы белсенді қатыстырғаны үшін марапаттайды.	Смайлик немесе жұлдызша стикермен бағалау.

 

 

    Сабақтан кейінгі талқылау:

• Педагогпенассистенттіңөзараәрекетіқалайүйлестірілді?
• Қандай қиындықтар болды?
• Ассистент қай сәтте басты рөл атқарды?

III. ТӘЖІРИБЕЛІК МӘСЕЛЕЛЕР МЕН ШЕШІМДЕР

№	Мәселе	Шешім жолы
1	Педагог пен ассистенттің рөлдері нақты бөлінбеген	Жауапкершілік аймағын жазбаша келісім (план-сценарий) арқылы белгілеу
2	Ассистент тек бақылаушы рөлінде қалады	Сабақ құрылымына ассистент әрекеттерін нақты енгізу (қолдау кезеңдерімен)
3	ЕБҚ бар баланың зейіні тез бөлінеді	Ассистент тарапынан визуалды қолдау: сурет, белгі, қысқа нұсқаулар
4	Топтағы басқа балалар ассистентке тым көп назар аударады	Ассистенттің табиғи, көзге түспейтін қолдау тәсілдерін қолдану
5	Педагог пен ассистент арасында байланыс жеткіліксіз	Сабаққа дейінгі қысқа жоспарлау кездесулерін енгізу (10 минуттық брифинг)

IV. ҚОРЫТЫНДЫ

Инклюзивті оқытуда ассистент – педагогтың емес, баланың серіктесі.
Оның басты миссиясы – баланың мүмкіндігін ашу, оған қатысуға, өзіне сенуге жағдай жасау.
Педагог пен ассистенттің үйлесімді жұмысы – инклюзивті ортаның табысты болу шарты.

11-апта. Воркшоп. Оқытуда визуалды және аудио құралдарды қолдану.

Мақсаты:

Қосымша білім беру ұйымдарында ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды (ЕБҚ) оқыту кезінде визуалды және аудио құралдарды тиімді пайдалану тәжірибесін үйрету, педагогтердің бейімдеу дағдыларын жетілдіру.

Міндеттері:

1. Визуалды және аудио құралдардың оқытудағы рөлін түсіндіру;
2. Инклюзивті ортада ақпаратты қабылдаудың ерекшеліктерін көрсету;
3. Әртүрлі құралдарды қолданудың практикалық тәсілдерін меңгерту;
4. Воркшоп барысында құралдарды дайындап, қолданысын тәжірибеде көрсету.

Қатысушылар:

Қосымша білім беру педагогтері, логопедтер, педагог-ассистенттер, әдіскерлер.

Форматы:

Воркшоп (тәжірибелік шеберхана)
– интерактивті талқылау
– шағын топтық жұмыс
– құрал жасау және қолдану үлгісі

I. КІРІСПЕ БӨЛІМ

Тақырыпты ашу:

Мұғалім сөзі:
«Бүгін біз инклюзивті оқытудың ең қолжетімді әрі нәтижелі әдісін — визуалды және аудио құралдарды тәжірибе жүзінде қолдануды үйренеміз. Бұл құралдар ерекше балалардың назарын шоғырландырып, ақпаратты жеңіл қабылдауына көмектеседі.»

Сергіту сәті:

«Дыбыстытап!»
Қатысушыларға әртүрлі дыбыстар (қоңырау, құс дауысы, су сылдыры, т.б.) тыңдатылып, олардың не екенін табу сұралады.
→ Аудионың қабылдауға әсері туралы қысқаша талқылау.

II. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ

1. Инклюзивті оқытудағы визуалды және аудио құралдардың маңызы

Визуалды құралдар:

1. Плакат, карточка, пиктограмма;
2. Фото, видео, анимация;
3. Визуалды кесте, символдық белгілер;
4. Графикалық ұйымдастырулар (ой картасы, сызба).

Аудио құралдар:

• Дыбыстық нұсқаулар (жұмсақ дауыспен);
• Музыкалық сүйемелдеу;
• Табиғи дыбыстарды қолдану;
• Қысқа аудио жазбалар, подкаст элементтері.

Пайдасы:

• Назар мен есте сақтау процесін күшейтеді;
• Сөйлеу және тыңдау дағдыларын дамытады;
• Эмоциялық жайлылық тудырады;
• Әр балаға түсінікті, сезімдік деңгейде әсер етеді.

2. Қолдану қағидаттары:

1. Ақпаратқысқажәненақтыберілуікерек;
2. Визуалдарайқын, контрастылы, түсініктіболуытиіс;
3. Аудио материалдың ұзақтығы – 30 секундтан аспауы қажет;
4. ЕБҚ бар бала үшін көрнекі + дыбыстық + қимылдық тірек бірге қолданылса, нәтиже артады.

 

 

III. ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ — ВОРКШОП

1. Топтық тәжірибелік жұмыс:

Тапсырма:
Қатысушылар 3 топқа бөлініп, өз бағыты бойынша құрал дайындайды.

Топ	Бағыт	Мақсат	Құрал үлгісі
1-топ	Визуалды құрал	ЕБҚ бар балаға «Жануарлар әлемі» тақырыбын түсіндіру	Пиктограммалар мен карточка коллаж
2-топ	Аудио құрал	«Құстардың дауысы» тақырыбы	Табиғи дыбыстармен аудио тапсырма
3-топ	Аралас құрал	«Жыл мезгілдері»	Сурет + қысқа аудио мәтін қосылған шағын ролик

Құралжасауғаарналғанматериалдар:
картон, маркер, QR-кодтар, смартфондыбысжазбасы, стикерлер, символдар.

2.Құралды таныстыру және қорғау. Қатысушылар өз құралын көрсетіп, оны сабақта қалай қолданатынын түсіндіреді.

Мысалы:

• Визуалды карточкаларды логика сабағында тапсырма түсіндіруге қолдану;
• Музыкалық сүйемелдеу арқылы назар аударту;
• QR-код арқылы дыбыстық тапсырма беру.

3. Сабақ үлгісі (қосымша білім беру жағдайында)

Сабақ түрі	Үйірме: «Шығармашылық әлемі»	Тақырып: «Менің көңіл-күйім»
Мақсат	Баланың эмоцияларын түсіну, оны сурет және музыка арқылы жеткізу
Құралдар	Визуалды карточкалар (көңіл-күй смайликтері), әуен (қуанышты, мұңды, сабырлы)
Сабақ барысы	1) Әуен тыңдату → 2) Сәйкес смайлик таңдау → 3) Өз бейнесін бейнелеу
Ассистент рөлі	Баланың эмоциясын сөзбен айтуына көмектесу, визуалды нұсқауды көрсету

4. Қорытынды жаттығу

«Дыбыстысуреткеайналдыр»
Қатысушыларғақысқамузыкатыңдатылып, солдыбыстысезімгеайналдырыпбейнелеуұсынылады.
→ Кейінәрсуреттіңмәнінталқылау.

Мақсаты — дыбыспенбейненіңбір-біріменбайланысынсезіну.

IV. ТӘЖІРИБЕЛІК МӘСЕЛЕЛЕР МЕН ШЕШІМДЕР

№	Мәселе	Шешу жолдары
1	Кей балалар визуалды ақпаратты тез ұмытады	Бірдей бейнені тұрақты қайталау (күнделікті қолдану)
2	Аудио дыбыстар балаларды алаңдатады	Қысқа, жұмсақ дыбыс пайдалану; фондық әуен ырғағын баяулату
3	Құралдар дайындауға уақыт жетіспейді	Дайын электронды шаблондар мен QR дыбыстарын пайдалану
4	Ассистент визуалды құралды дұрыс қолданбайды	Арнайы нұсқаулық және бірлескен жоспарлау өткізу
5	Топта назар ауытқитын балалар бар	Визуал + қимылдық әдісті біріктіріп қолдану (мысалы, карточка көрсетіп, қимыл қайталау)

V. ҚОРЫТЫНДЫ

Инклюзивті оқытудағы визуалды және аудио құралдар — баланың ақпаратты көру, есту, сезіну арналарын белсендірудің тиімді тәсілі.
Бұл құралдар педагогке оқу процесін бейімдеуге, ал балаға өз мүмкіндігін ашуға мүмкіндік береді.

“Естіп түсінген — ұмытуы мүмкін, көріп түсінген — есінде қалады, ал өз қолымен жасаған — меңгереді.”

Қосымша:

Педагогке арналған бақылау чек-лист
✅ Сабақта кем дегенде 1 визуалды құрал қолдандым
✅ Оқушының деңгейіне сай аудио сүйемелдеу қостым
✅ Ассистент визуалды тірек көрсетті
✅ Балалар құралмен өз бетінше әрекет жасады

12-апта.Семинар + практикум. Құзыреттілік негізінде бағалау

Мақсаты:

Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті білім алушылардың жетістігін құзыреттілікке негізделген бағалау жүйесі арқылы әділ, дамытушы және қолдаушы түрде ұйымдастыруға бағыт беру.

Міндеттері:

1. Құзыреттілікке негізделген бағалаудың мәнін түсіндіру;
2. Инклюзивті ортада жеке прогресті бағалау тәсілдерін талдау;
3. Бағалау критерийлері мен көрсеткіштерін тәжірибе арқылы анықтау;
4. Педагог пен ассистенттің бірлескен бақылау және кері байланыс жүргізу дағдыларын қалыптастыру.

Қатысушылар:

Қосымша білім беру педагогтері, педагог-ассистенттер, әдіскерлер, психологтар.

Форматы:Семинар + практикум (интерактивті)
– теориялық түсіндіру
– топтық тәжірибелік жұмыс
– рефлексия және талдау

  

I. КІРІСПЕ БӨЛІМ

Жүргізуші сөзі:

«Инклюзивті білім беру жағдайында бағалау – бұл тек нәтиже өлшеу емес,
әр баланың жеке даму динамикасын қолдау мен мойындау құралы.»

Сергіту жаттығуы:
«Менің қабілетім» — қатысушылар өздерінің бір күшті қырын айтып, ол оқушыларды бағалауда қалай ескерілетінін айтады.

II. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ

1. Құзыреттілікке негізделген бағалау түсінігі

Құзыреттілік — баланың білімін емес, өмірде қолдану қабілетін бағалау.
Яғни:

«Не біледі?» емес,
«Қалай қолдана алады?» деген сұрақ маңызды.

Бағалау мақсаты:

• Баланың жеке даму динамикасынбақылау;
• Жетістігін мойындау;
• Мотивацияны арттыру және өзін-өзі бағалауды қалыптастыру.

2. Инклюзивті оқытуда бағалаудың ерекшеліктері:

№	Принцип	Түсіндірме
1	Жеке прогресс	Баланың өз алдыңғы нәтижесімен салыстыра бағалау
2	Саралау	Тапсырманың күрделілігі мен қолдау деңгейі ескеріледі
3	Даму бағытын бақылау	Бағалау тек нәтиже емес, даму үдерісін де қамтиды
4	Эмоциялық қауіпсіздік	Теріс баға немесе сын емес, қолдау және түсіндіру басым
5	Кері байланыс	«Не жақсы шықты?» және «Нені жақсартуға болады?» форматында

III. ПРАКТИКУМ БӨЛІМІ

1. Топтық талдау тапсырмасы

Қатысушыларға 3 түрлібалакейсіберіледі:

Кейс 1.Айша – моторикасыбаяудамыған, қолөнерүйірмесінеқатысады.
Кейс 2.Арман – назартұрақсыз, робототехникаменайналысады.
Кейс 3.Алина – сөйлеуқабілетіәлсіз, әнайтуғақызығады.

Тапсырма:
Әртопөзкейсбойынша:

• бағалау критерийлерін құрастырады;
• баланың жеке прогресін қалай өлшеуге болатынын жазады.

 

  

2. Құзыреттілікке негізделген бағалау үлгісі

Бағыт	Критерий	Көрсеткіш	Бағалау түрі	Қолдау түрі
Танымдық	Тапсырманы түсіну	Нұсқауды орындау дәлдігі	Бақылау парағы	Ассистент түсіндіреді
Шығармашылық	Өз идеяларын ұсыну	Ерекше тәсіл немесе түстерді қолдану	Өзін-өзі бағалау стикері	Педагог ынталандырады
Коммуникативтік	Қарым-қатынасқа түсу	Топпен әрекет ету жиілігі	Топтық бақылау	Эмоциялық қолдау
Тұлғалық даму	Жауапкершілік пен белсенділік	Сабаққа қатысу тұрақтылығы	Мұғалімнің жазбасы	Мадақтау, стикер

3. Тәжірибелік тапсырма:

«Өзсабағымдыбағалаймын»
Қатысушыларөзпәні/үйірмесінесәйкескестетолтырады:

Сабақ тақырыбы	Құзыреттілік бағыты	Бағалау тәсілі	Дәлел (бақылау түрі)
Мысалы: «Пішіндер әлемі»	Танымдық	Ойын нәтижесі, фотофиксация	Баланың дұрыс сәйкестендіру саны

Мақсаты:
Педагогәрбаланыңжекедамудәлелін (evidence)жинаудыүйренеді.

4. Инклюзивті бағалауда ассистент рөлі:

- Тапсырманытүсіндірудіжеңілдету;

-  Баланыңназарынбағыттау;

- Бағалаукезіндебақылаупарағынтолтыруғакөмектесу;

- Эмоциялыққолдаукөрсету (жақсышыққантұсынатапөту).

IV. ТӘЖІРИБЕЛІК МӘСЕЛЕЛЕР МЕН ШЕШІМДЕР

№	Мәселе	Шешу жолдары
1	Бағалау жүйесі тым формалды	Құзыреттілікке бағытталған бақылау парағын енгізу
2	ЕБҚ бар балалар жиі төмен баға алады	Даму динамикасын салыстырмалы түрде бағалау
3	Бағалау құралы жоқ	Қарапайым визуалды «жетістік сатысы» немесе стикерлік әдіс енгізу
4	Ассистент тек көмекші рөлде қалып қояды	Бағалау мен кері байланысқа тарту
5	Балалар бағалаудан қорқады	Бағалауды ойын түрінде ұйымдастыру

V. ҚОРЫТЫНДЫ

Инклюзивті ортада бағалау – бұлдамытушы процесс.
Ол тек нәтижені өлшеу емес, баланың әлеуетін көру, қолдау және сенім қалыптастыру құралы.

Әр бала жетістікке лайық. Бағалау – сол жетістікті көрудің және мойындаудың мәдениеті.

Қосымша: Бағалау парағының үлгісі

Балааты: ____________________________
Топ: _________________________________

Бағыт	Критерий	Даму деңгейі (1–3)	Ескертпе
Танымдық	Тапсырманы түсіну	☐1 ☐2 ☐3
Коммуникативтік	Топта сөйлесу	☐1 ☐2 ☐3
Шығармашылық	Өз идеясын ұсыну	☐1 ☐2 ☐3
Эмоциялық	Қатысу белсенділігі	☐1 ☐2 ☐3

Практикум рефлексиясы:

• «Мен енді бағалауды басқаша көремін, өйткені...»
• «Мен өз сабағымда мына тәсілді қолданамын...»
• «Маған ең пайдалы болған бөлім...»

13-апта.Практикум + тренинг.Инклюзивті сабаққа модульдік жоспар жасау.

Мақсаты:

Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті сабақтарды жобалау және жүзеге асыруда модульдік оқыту тәсілін қолдану арқылы барлық оқушылардың оқу үдерісіне тең қатысуын қамтамасыз ету.

Міндеттері:

1. Инклюзивті сабақ құрылымын модульдер арқылы жобалаудың тиімді жолдарын көрсету;
2. Әр түрлі қабілеттегі балаларға бейімделген оқу мақсаттарын анықтау;
3. Модульдік жоспар жасау барысында саралау, визуализация және ассистент қолдауын енгізу;
4. Практикум барысында педагогтердің жеке және топтық жоспарлау дағдыларын қалыптастыру.

Қатысушылар:

Қосымша білім беру педагогтері, педагог-ассистенттер, әдіскерлер, дефектолог және психолог мамандар.

Форматы:

Практикум + тренинг

• Модульдік құрылыммен жұмыс
• Интерактивті талдау
• Қолданбалы тапсырмалар
• Топтық пікір алмасу

I. КІРІСПЕ БӨЛІМ

Тақырыпқа кіріспе:Инклюзивті сабақ – бұл барлығына ортақ мүмкіндік алаңы.
Модульдік тәсіл – оқыту мазмұнын жүйелі және икемді ету тәсілі.

Сергіту жаттығуы:
«Модуль құра» — қатысушылар топпен үш модуль атауын ойлап табады (мысалы: Танымдық – Шығармашылық – Коммуникативтік).

II. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ

1. Модульдік оқытудың мәні:

Модуль – бұл оқу мақсаттарының логикалық бірлігі, яғни бір тақырып аясында мақсат → мазмұн → әдіс → нәтиже байланысын қамтиды.

Модульдің негізгі құрамдас бөліктері:

1. Оқу мақсаты (құзыреттілікке бағытталған)
2. Мазмұн (инклюзивті бейімдеу элементтерімен)
3. Әдіс-тәсілдер (сараланған, қолдаушы)
4. Бағалау (жеке прогресс пен топтық нәтижені ескеретін)

2. Инклюзивті сабаққа арналған модульдік жоспардың құрылымы:

№	Модуль атауы	Негізгі мақсат	Іс-әрекет түрлері	Саралау тәсілі	Қолдау түрі	Күтілетін нәтиже
1	Танымдық модуль	Тақырыпты түсіну	Талдау, сұрақ-жауап	Тапсырма күрделілігін өзгерту	Ассистент түсіндіруі	Бала негізгі ұғымды меңгереді
2	Шығармашылық модуль	Идея ұсыну, өнім жасау	Топтық жоба, макет, сурет	Уақыт пен құрал бойынша бейімдеу	Материалды дайындау қолдауы	Өзіндік өнім шығарады
3	Коммуникативтік модуль	Қарым-қатынас дағдыларын дамыту	Диалог, пікірлесу	Тілдік қолдау	Психолог қолдауы	Бірлескен әрекет дағдысы
4	Рефлексиялық модуль	Өзін және басқаны бағалау	Кері байланыс, пікір жазу	Вербалды емес құралдар	Педагог ынталандыруы	Өзін-өзі бағалау қалыптасады

III. ПРАКТИКУМ

Тапсырма 1.

Кейс талдау:
Педагогтерге қосымша білім беру сабағынан (мысалы, сурет, би, робототехника, қолөнер) мысал беріледі.

Мақсат: осы сабаққа 3 модуль құрастыру.
Мысалы:

Тақырып: «Түстерәлемі» (көркемдікүйірме)
1-модуль:Түстердітану (танымдық)
2-модуль:Өзтүсімменсуретсалам (шығармашылық)
3-модуль:Жұмысымдытаныстырам (коммуникативтік)

Саралау мысалы:

• ЕБҚ бар балаға дайын түстер үлгісі беріледі.
• Қабілеті жоғары бала – өз түстерін араластырып қолданады.
• Ассистент қолдау көрсетіп, түстер атауын қайталайды.

Тапсырма 2.«Меніңмодулім» жобасы
Қатысушыларөзпәніне (мысалы, музыка, спорт, би, STEM) бейімделгенмини-модульдікжоспаржасайды.

Жоспар кестесі:

Сабақ тақырыбы	Модуль атауы	Мақсаты	Қолданылатын әдістер	Қолдау түрі	Бағалау тәсілі
Мысалы: «Қозғалыс ырғағы»	Танымдық	Ырғақты сезіну	Ойын, қимыл	Визуал, ассистент	Фото/бейне бақылау

Практикумсоңында:әртопөзмодулінтаныстырады, өзарабағалаужүреді.

IV. ТРЕНИНГ БӨЛІМІ

Тапсырма 3. «Модульдік сабақ моделін жандандыру»

Рөлдік тренинг:

• 1 топ – педагог
• 2 топ – ассистент
• 3 топ – инклюзивті топтағы оқушылар рөлінде

Ситуация: «Жобаны бірге жасау» сабағы.
Мақсат – барлығына қолжетімді орта құру, ассистент пен педагогтің өзара әрекетін көрсету.

Талқылау сұрақтары:

• Қандай модуль тиімді болды?
• Қай тұста қосымша қолдау қажет болды?
• Ассистенттің рөлі сабақта қалай көрінді?

V. ҚИЫНДЫҚТАР МЕН ШЕШІМДЕР

№	Мәселе	Шешім
1	Сабақ құрылымының күрделілігі	Модульдер санын 3-4 шектеп алу
2	Барлық балаға бейімдеу қиын	Саралау мен визуал қолдау элементін енгізу
3	Уақыт тапшылығы	Модуль ішінде мини-мақсаттар қою
4	Бағалау қиындығы	Әр модуль соңында шағын рефлексия
5	Ассистент рөлі анық емес	Модульде нақты қолдау функциясын жазу

VI. ҚОРЫТЫНДЫ

Модульдік тәсіл — инклюзивті оқытудың құрылымдық моделі.
Ол әр баланың даму қарқыны мен қабілетіне қарай бейімделген оқу ортасын жасауға мүмкіндік береді.

14- апта.  Мастер-класс: Тиімді  коммуникация

Мақсаты:Инклюзивті білім беру процесінде педагог пен оқушы, ата-ана және әріптестер арасындағы тиімді коммуникация дағдыларын қалыптастыру арқылы өзара түсіністік пен қолайлы психологиялық ахуал жасауға үйрету.

Міндеттері:

1. Инклюзивтіортадатиімдікоммуникацияныңрөлінтүсіндіру;
2. Қатысушылардың эмпатия, белсенді тыңдау және бейвербалды қарым-қатынас дағдыларын дамыту;
3. Командалық өзара әрекет пен позитивті коммуникация мәдениетін қалыптастыру тәжірибесін көрсету.

Қатысушылар:

Қосымшабілімберуұйымдарыныңпедагогтері, әдіскерлер, психологтар.

Өткізу формасы:

Практикалықбағыттағымастер-класс (тренингэлементтерімен, ойынжәнепікірталасәдістерімен)

Қажетті материалдар:

Флипчарт, түрлі-түстіқағаз, маркерлер, бейнеүзінді, карточкалар, презентация.

Мастер-класс барысы:

1. Ұйымдастырукезеңі

- Психологиялық ахуал жаттығуы:
«Күн шуағы» — әр қатысушы көршісіне жылы тілек айтып, қолына күн сәулесін бейнелейтін қағаз береді.
Мақсаты: бір-біріне сенім мен ашықтық атмосферасын орнату.

2. Теориялық бөлім:

Мини-лекция:

• Инклюзивті оқытудағы коммуникацияның үш деңгейі:

1. Педагог – бала
2. Педагог – ата-ана
3. Педагог – педагог

                        Коммуникацияның негізгі принциптері:

-         эмпатия;

-         белсенді тыңдау;

-         бейімделген тіл қолдану;

-         кері байланыстың маңыздылығы.

Қысқа бейнеүзінді: «Түсіністік пен тыңдау мәдениеті»

3. Практикалық бөлім

Тапсырма 1: “Белсенді тыңдаушы” (жұптық жұмыс)

                        Бір қатысушы өміріндегі қызықты оқиғаны 1 минут айтады,
екіншісі тек тыңдайды және соңында мазмұнын өз сөзімен қайталайды.

Талдау: тыңдау кезінде көзқарас, дене қимылы, үн тонының әсері.

Тапсырма 2: “Сезім картасы” (топтық жұмыс)

                        Әр топқа түрлі жағдайлар беріледі (мысалы, ерекше білімді қажет ететін бала ашуланды, ата-ана талап қойды т.б.).

Топ мүшелері сол жағдайда тиімді коммуникация тәсілдерін ұсынады.

Тапсырма 3: “Бейвербалды көпір”Әр қатысушы тек қимыл, мимика арқылы өз сезімін жеткізеді,қалғандары оны түсінуге тырысады.
Мақсаты: сөзсіз коммуникацияның маңызын сезіну.

4. Рефлексия және қорытынды

Жаттығу:«Коммуникациялық кілт»

                        Қатысушылар мастер-класстан алған ең маңызды ойды бір сөзбен айтып, оны «кілт» түрінде плакатқа іледі.

Қорытынды:
Тиімді коммуникация – инклюзивті ортада өзара түсіністік, сыйластық пен сенімге жол ашады. Педагог әр баланың ерекшелігін ескере отырып, әріптестерімен және ата-анамен серіктестік қарым-қатынасты дамытуы қажет.

Күтілетін нәтиже:

• Қатысушыларинклюзивтіортадатиімдікоммуникациятәсілдерінмеңгереді;
• Өзара әрекеттестік мәдениеті қалыптасады;
• Эмпатия мен тыңдау дағдылары артады.

15-апта. Воркшоп+практикум. Жеке және топтық  жоспарларды  интеграциялау

Мақсаты:

Инклюзивті білім беру жағдайында ерекше білім беруді қажет ететін балалардың жеке оқу мақсаттарын жалпы топтық жоспармен үйлестіріп, тиімді интеграцияланған сабақ жоспарларын құрастыруға үйрету.

Міндеттері:

1. Инклюзивтіортадажекежәнетоптықжоспарлаудыңөзарабайланысынанықтау;
2. Қатысушылардыжекеоқутраекториясынтоптықжоспарғакіріктіруәдістеріментаныстыру;
3. Интеграцияланғансабақтыңқұрылымынқұрастыруғабағытталғанпрактикалықжұмысұйымдастыру;
4. Командалық өзара іс-қимылды, кәсіби рефлексияны дамыту.

Қатысушылар:

Қосымшабілімберуұйымдарыныңпедагогтері, әдіскерлер, психологтар, үйірмежетекшілері.

Өткізу форматы:

Интерактивтіворкшоп + практикум (жеке, жұптықжәнетоптықжұмыстардықамтиды)

Қажетті материалдар:

Флипчарт, маркерлер, стикерлер, жекеоқужоспары (ЖОЖ) жәнеҚМЖүлгілері, карточкалар, презентация, бейнематериал.

ЖҮРГІЗУ БАРЫСЫ

1. Кіріспе бөлім

Психологиялық жаттығу:
«Бір мақсат – бір жүрек»
Қатысушылар шеңбер бойымен тұрып, “инклюзивті орта дегенде мен нені елестетемін?” деген сұраққа бір сөзбен жауап береді.
Мақсаты: жағымды орта қалыптастыру, өзара түсіністік орнату.

Модератор сөзі:

• Қосымша білім беру жүйесіндегі инклюзивті үрдістің мәні мен маңызы;
• Негізгі ұғымдар: жеке оқу жоспары (ЖОЖ) және топтық жоспар (ҚМЖ);
• Бүгінгі мақсат – осы екі бағытты тиімді біріктіре отырып, балалардың барлығын қамтитын орта құру жолдарын талқылау.

2. Теориялық бөлім

Мини-лекция:
“Инклюзивті жоспарлаудың негізгі қағидалары”

• Әр баланың жеке ерекшелігі мен қабілетін ескеру;
• Саралап, даралап оқыту;
• Қолжетімді орта мен тапсырма;
• Бірлескен командалық жоспарлау (педагог–психолог–ата-ана–оқушы).

Слайд:

Құраушы бөлік	Жеке жоспар (ЖОЖ)	Топтық жоспар (ҚМЖ)	Интеграция тәсілі
Мақсат	Оқушының жеке даму бағыты	Сабақтың жалпы нәтижесі	Жеке мақсатты сабақ кезеңіне енгізу
Әдіс	Сараланған	Топтық, жобалық	Деңгейлеп тапсырма беру
Бағалау	Жеке жетістік	Ортақ критерий	Аралас бағалау (өзара + жеке)

3. Практикалық бөлім

1-тапсырма: “Мақсатты үйлестіру” (жеке жұмыс)

Қатысушыларғаәртүрліоқушыбейіндеріұсынылады:

• ЕБҚ бар бала
• Дарынды бала
• Белсенді емес бала
• Қарым-қатынас дағдысы төмен оқушы

 Тапсырма: Әрқайсысына жеке оқу мақсатын жазу.

2-тапсырма: “Интеграциялық көпір” (жұптық жұмыс)

Жұптар өз жеке мақсаттарын бір сабақтың топтық жоспарына енгізеді.
Мысалы, ҚМЖ құрылымында:

• Сабақтың мақсаты
• Күтілетін нәтиже
• Сабақ кезеңдері
• Сараланған тапсырмалар
• Бағалау тәсілдері

Нәтижесінде әр жұп өздерінің интеграциялық кестесін жасайды:

Сабақ кезеңі	Топтық мақсат	Жеке мақсат	Интеграция тәсілі
Кіріспе	Тақырыппен танысу	Визуалды қолдау	Пиктограммалар
Негізгі бөлім	Модель құру	Қарапайым элемент жасау	Сараланған тапсырма
Қорытынды	Нәтижені талдау	Жауап карточкасы	Деңгейлік бағалау

3-тапсырма: “Инклюзивті ҚМЖ жобасы” (топтық жұмыс)

Әртопқаөзүйірмесінесабағынасайтақырыпберіледі:
мысалы: «Шығармашылықшеберлік», «Коммуникативтікқабілеттідамыту».

Топтар:

• Біріктірілген мақсаттар мен нәтижелерді анықтайды;
• Сабақ кезеңдерінде жеке және топтық жұмыс түрлерін үйлестіреді;
• Тиімді әдістерді (жұптық, ойын, визуалды қолдау) таңдайды.

Топтар жоспарларын қысқаша қорғайды.

4. Қорытындыбөлім

Рефлексия:
«Бірсөйлемменойтүйіндеу»
– Қатысушыларөзтәжірибесіненқандайжаңаойнемесеәдісалғанынбірсөйлемменайтады.

Тренерқорытындысы:
Инклюзивтібілімберу – текерекшебаланыемес, барлықбаланыдамытуғабағытталғанпроцесс.
Жекежәнетоптықжоспарлардыинтеграциялау – әрбаланыңтабыстыоқуынажолашатынкәсібишеберлік.

Күтілетін нәтиже:

• Қатысушыларинклюзивтіжоспарлауұстанымдарынмеңгереді;
• Жекежәнетоптықжоспарлардыбіріктірутәсілдерінпрактикадақолданаалады;
• Сараланғантапсырмалардытиімдіжоспарлаудағдысықалыптасады;
• Командалық жұмыс тәжірибесі нығаяды.

16- апта. Тренинг+семинар. Инклюзивті  жобалық  оқыту.

Мақсаты:Қосымша білім беру ұйымдарында инклюзивті білім беру процесінің мазмұнын, шарттарын және тиімді жобалық оқыту әдістерін меңгерту;педагогтердің кәсіби құзыреттілігін арттыру және практикалық дағдылар қалыптастыру.

Міндеттері:

1. Инклюзивтібілімберудіңтеориялықнегіздеріменқағидаттарынталқылау.
2. Қосымшабілімберуұйымындағыинклюзивтіортақалыптастырушарттарынанықтау.
3. Жобалықоқытуәдісінинклюзивтісабақтардақолдануерекшеліктерінкөрсету.
4. Тренингтікжәнепрактикалықтапсырмаларарқылықатысушылардыңөзтәжірибесінжетілдіру.

Қатысушылар:

Қосымшабілімберуұйымдарыныңпедагогтері, әдіскерлер, психологтар.

Тренинг-семинардың құрылымы мен барысы.

Ұйымдастыру кезеңіСәлемдесу, мақсат пен ережелерді таныстыру.
Танысу жаттығуы: «Менің ерекше тәжірибем» (әр қатысушы өз тәжірибесіндегі ерекше жағдайды қысқаша айтады).

Теориялық бөлім:

Презентация: «Инклюзивті білім беру – әр балаға тең мүмкіндік».
- Инклюзия ұғымының мәні
- Қосымша білім берудегі инклюзия ерекшеліктері
- Негізгі аспектілер: педагогикалық, әлеуметтік, психологиялық
- Негізгі шарттар: бейімделген орта, икемді

Практикалық бөлім (топтық жұмыс)

Жобалық тапсырма: «Инклюзивті клуб/үйірме моделін құру».
Топтар келесі тармақтар бойынша мини-жоба жасайды:
- Мақсаты
- Қатысушылар сипаттамасы (әртүрлі мүмкіндігі бар балалар)
- Оқу форматы мен әдістері
- Қажетті бейімделу құралдары
Нәтижесінде – «инклюзивті үйірме жобасын» плакатта қорғайды.

Тренингтік жаттығулар:

1) «Бір қадам алға» — эмпатияны дамыту ойыны.
2) «Кедергіні сезіну» — қатысушылар көзі байлаулы күйде қарапайым тапсырма орындайды (инклюзиядағы сезінулерді түсіну үшін).

Рефлексия әдісі:«Бір сөзбен», «Инклюзия – бұл...».
Қатысушылар тренингтен алған әсері мен өз әрекет жоспарын айтады.
Қорытынды сөз: Инклюзивті жобалық оқыту – әр баланың әлеуетін ашуға бағытталған заманауи тәсіл.

Қажетті материалдар:

• Презентация (PowerPoint форматында)
• Плакаттар, фломастерлер
• Стикерлер, маркерлер
• Проектор немесе экран
• Рефлексия парақшалары
  • Инклюзивті оқытудың басты қағидаты: Барлық бала білім алуға және әлеуметтенуге тең құқықты.
  • Жобалық оқыту инклюзивті ортада: балаларды бірлесіп жұмыс істеуге, өзара қолдауға, жауапкершілік пен дербестікті дамытуға үйретеді.
  • Шарттар:

Теориялық негіздер (қысқаша мазмұн):

1. Физикалық қолжетімділік
2. Психологиялық қауіпсіздік
3. Әдістемелік бейімделу
4. Қарым-қатынас мәдениеті
5. Командалық қолдау (педагог–психолог–ата-ана серіктестігі)

Күтілетін нәтиже:

• Қатысушыларинклюзивтіоқытудыңнегізгіпринциптерінтүсінеді;
• Инклюзивтіжобалықоқытуәдісінөзсабақтарындақолданаалады;
• Командалық және эмпатиялық дағдылар дамиды;
• Инклюзивті орта құруға бағытталған жеке іс-әрекет жоспары жасалады.

17-апта.Семинар-доклад. Педагогикалық тәжірибе алмасу.

Форматы: Педагогикалық тәжірибе алмасу семинары
Кіріспе

Қазіргі таңда Қазақстанның білім беру жүйесі инклюзивті бағытта жаңарып, әр баланың әлеуетін толық ашуға мүмкіндік беретін тең жағдай қалыптастыруды басты мақсат етіп отыр. Қосымша білім беру ұйымдары бұл үдеріске белсенді түрде қатысып, ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларға да шығармашылық, әлеуметтік және кәсіби бағытта өзін дамытуға мүмкіндік беретін маңызды ортаға айналуда.

Инклюзивті оқыту – бұл тек білім беру процесін бейімдеу ғана емес, сонымен қатар толерантты қоғам қалыптастыруға бағытталған әлеуметтік құндылық.

1. Инклюзивті білім берудің мәні мен қағидаттары

Инклюзивті білім беру — барлық балаларды еш кемсітусіз, мүмкіндіктеріне қарай, тең дәрежеде оқу және шығармашылыққа тарту процесі.
Негізгі қағидаттары:

1. Тең мүмкіндік қағидаты – әр бала өзінің қабілетіне қарай дамуға құқылы;
2. Қолжетімділік – білім беру ортасы физикалық және мазмұндық тұрғыдан бейімделген болуы тиіс;
3. Құрмет және қабылдау – әр баланың даралығын мойындау;
4. Қолдау жүйесі – педагог, ата-ана және мамандар арасындағы ынтымақтастық.

2. Қосымша білім беру ұйымдарындағы инклюзия ерекшеліктері

Қосымша білім беру ұйымдарының басты артықшылығы – ерікті, шығармашылыққа және тәжірибеге негізделген орта. Бұл орта балалардың өзін-өзі тануына, қызығушылығын дамытуға және әлеуметтенуіне зор мүмкіндік береді.

Инклюзивті білім беруді жүзеге асыру үшін қосымша білім беру мекемелерінде келесі бағыттар басшылыққа алынады:

• Бейімделген бағдарламалар жасау;
• Мүмкіндігі шектеулі балаларға қолжетімді орта құру (жабдықтар, кеңістік, визуалды белгілер);
• Психологиялық-педагогикалық қолдау қызметін ұйымдастыру;
• ·         Қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру (балалар арасындағы өзара қолдау, топтық жұмыс).

 

  

3. Инклюзивті оқытудың негізгі аспектілері

Инклюзивті оқытуды тиімді жүзеге асырудың негізгі аспектілері төмендегідей:Педагогикалық аспект:Оқыту әдістерін даралау, бейімдеу;

• Оқушының жеке ерекшелігін ескере отырып тапсырма құрастыру;
• Құндылыққабағытталғанқарым-қатынасорнату.
• Өзін-өзібағалауменсенімділіктідамыту;
• Құрдастарарасындағытүсіністікпенэмпатиянынығайту.
• Ата-аналармен және қоғаммен серіктестік орнату;
• Инклюзивті мәдениетті дамыту.

1)    Психологиялық аспект:

·         Қолайлы эмоционалды климат қалыптастыру;

2)    Әлеуметтік аспект:

·         Баланың қоғам өміріне толық қатысуына жағдай жасау;

4. Инклюзивті оқытудың негізгі шарттары

Инклюзивті білім беруді сапалы ұйымдастыру үшін келесі шарттар маңызды:

1. Материалдық-техникалық жағдай:

-         Бейімделген кабинеттер, қолжетімді жабдықтар, арнайы құралдар.

1. Кадрлық қамтамасыз ету:

-         Педагогтердің инклюзивті білім беру құзыреттілігін арттыру;

-         Психолог, логопед, дефектолог, әлеуметтік педагог мамандарының бірлескен жұмысы.

1. Бағдарламалық бейімделу:

-         Баланың жеке даму жоспары (ЖДЖ) негізінде оқу мазмұнын бейімдеу.

1. Әлеуметтік-психологиялық климат:

-         Мейірімді, қолдаушы орта құру;

-         Балалар арасындағы достық пен өзара сыйластықты қалыптастыру.

5.     Тәжірибе алмасу (практикалық мысал)

Жобалық оқыту элементтері арқылы инклюзивті тәжірибе:
Біздің мекемеде «Бірге жасаймыз!» атты инклюзивті шығармашылық жобасы жүзеге асырылды.
Жоба мақсаты – ерекше білім беру қажеттілігі бар және жалпы балалардың бірлескен шығармашылық әрекеті арқылы әлеуметтік бейімделуін қамтамасыз ету.

Нәтижелер:

• Балалар өзара көмек көрсету мен топтық жұмыс мәдениетін меңгерді;
• Педагогтер бейімделген тапсырмалар мен икемді әдістер қолдануды үйренді;
• Ата-аналар қауымдастығының серіктестігі артты.

6. Қорытынды

Инклюзивті оқыту процесі — бұл тек ерекше балаларға арналған бейімделу шарасы емес, ол жалпы педагогикалық мәдениеттің жаңа деңгейіне көтерілудің жолы.
Қосымша білім беру ұйымдары осы тұрғыда шығармашылық, қолжетімді және серіктестік орта қалыптастыра отырып, қоғамның инклюзивті мәдениетіне нақты үлес қосады.

18-сабақ. Мастер –класс+практикум. Инновациялық әдістер.

Мақсаты:

Қосымша білім беру педагогтеріне инклюзивті оқыту процесін ұйымдастырудың инновациялық тәсілдері мен тиімді әдістерін тәжірибе арқылы көрсету,

қолжетімді және бейімделген оқыту ортасын құруға бағыттау.

2. Міндеттері

1. Инклюзивті оқытудың негізгі қағидаттары мен құрылымдық шарттарын талқылау;
   1. Инновациялық оқыту технологиялары мен әдістерді тәжірибеде қолдану жолдарын көрсету;
   2. Педагогтердің шығармашылық белсенділігін, эмпатиясын және кәсіби құзыреттілігін дамыту;
   3. Практикалық тапсырмалар арқылы инклюзивті білім беруді жүзеге асыру тәжірибесін жетілдіру.

3. Мақсатты топ

Қосымшабілімберуұйымдарыныңпедагогтері, әдіскерлер, психологтар, дефектологтар, жетекшілер.

4. Өткізу форматы

Мастер-класс + Практикум (интерактивті, топтық жұмыс, пікірталас элементтерімен)

5.     Өткізу барысы (құрылымы)

Мазмұны

Ұйымдастыру кезеңі:

Қатысушылармен танысу, семинар ережелерімен таныстыру. Жаттығу: «Менің миссиям» — әр педагог өз педагогикалық ұстанымын бір сөзбен сипаттайды.

Теориялық блок (кіріспе дәріс)

Презентация:«Инклюзивті білім берудің қазіргі үрдістері мен қосымша білім беру ұйымындағы ерекшеліктері»
– Инклюзивті оқытудың мәні, аспектілері (педагогикалық, психологиялық, әлеуметтік)
– Ортаны бейімдеудің шарттары

– Әлемдік және отандық тәжірибе

Инновациялық әдістер бойынша мастер-класс:

Педагог-тәлімгер тәжірибесінен мастер-класс:«Жобалық және ойын технологиялары арқылы инклюзивті сабақ құру»
Мазмұны:
- «Жоба+Ойын» әдісін біріктіру;
- «Рөлдік бейімдеу» тәсілі: мүмкіндігі әртүрлі балалармен

Бірлескен тапсырма орындау;
- «Қолдау картасы» құру:

Практикум бөлімі:

Қатысушыларды 3 топқа бөлу.
Тапсырма: Әр топ инклюзивті қосымша сабақтың мини-моделін жасайды:
- Тақырыбы;
- Мақсаты;
- Әдіс-тәсілдері (инновациялық);
- Бейімдеу элементтері;
- Бағалау формасы.
Нәтижесінде – постер мен ауызша қорғау.

Рефлексия әдісі: «Менің жаңалығым», «Бір қадам ілгері».
Әр қатысушы өз тәжірибесіне енгізетін 1 инновациялық тәсілді атап өтеді.

6. Инновациялық әдістер мысалдары

№	Әдіс атауы	Қысқаша сипаттама
1	Жобалық оқыту (Project-based learning)	Қатысушылар ортақ мақсатпен нақты өнім (жоба) жасайды. Ерекше білім алушылар топтық жауапкершілікті сезінеді.
2	Ойын арқылы оқыту (Gamification)	Сабақ барысында мотивацияны арттыру үшін ойын элементтері қолданылады.
3	Коллаборативті оқыту	Топтық өзара әрекет арқылы тәжірибе алмасу, бір-бірін қолдау.
4	Визуалды қолдау әдісі	Сурет, пиктограмма, видео арқылы ақпаратты бейімдеп беру.
5	«Қолдау картасы» әдісі	Әр балаға жеке оқу жоспары мен жетістік жол картасын жасау.
6	AR/VR элементтерімен бейімделген сабақтар	Сандық технологияны пайдалана отырып, қызығушылық пен қолжетімділікті арттыру.

7. Негізгі аспектілер мен шарттар (қысқаша мазмұн)

Аспектілер:

1. Педагогикалық – икемдіәдістемелерменсараланғантапсырмалар;
2. Психологиялық – сенім, қолдау, ынтымақтастықортасынқұру;
3. Әлеуметтік – бала тұлғасын қоғамға бейімдеу және өзара әрекет мәдениетін қалыптастыру.

Шарттар:

• Бейімделгенфизикалықорта (қолжетімділік, кеңістік);
• Педагогикалыққолдаужәнекәсібидамужүйесі;
• Ата-аналармен серіктестік;
• Технологиялық және әдістемелік инновациялар.

8. Қорытынды

Инклюзивті оқыту – педагогикалық жаңашылдық пен адамгершіліктің тоғысы. Қосымша білім беру ұйымдары осы бағытта шығармашылық, еркіндік және тең мүмкіндік қағидаттарын біріктіріп, әр баланың әлеуетін ашуға бағытталуы тиіс.

Инновациялық әдістерді қолдану арқылы педагог:

• баланың қызығушылығын арттырады;
• оқу процесін бейімдейді;
• әрбір қатысушыны табысты тәжірибе иесіне айналдырады.

 

9. Күтілетін нәтиже

- Педагогтер инклюзивті оқыту әдістерін меңгереді;

- Инновациялық тәсілдерді практикада қолдану машығын дамытады;

- Инклюзивті ортада тиімді қарым-қатынас пен ынтымақтастық

мәдениеті қалыптасады.

19- апта. Практикум+тренинг. Оқыту нәтижелерін бағалау және кері байланыс.

Мақсаты:

Инклюзивті білім беру процесінде оқыту нәтижелерін әділ, бейімделген және мотивациялық тәсілдер арқылы бағалаудың жолдарын көрсету;
кері байланыстың тиімді формаларын меңгерту және практикалық қолдану дағдыларын қалыптастыру.

2. Міндеттері:

1. Инклюзивтіоқытудағыбағалаужүйесініңерекшеліктеріментаныстыру;
2. Педагогтергебейімделген, қолдаушыбағалаужәнекерібайланысәдістерінүйрету;
3. Практикалық тапсырмалар арқылы инклюзивті оқыту нәтижелерін талдау мен түзету тәсілдерін көрсету;
4. Кері байланыстың түрлерін (вербалды, визуалды, рефлексивті) тәжірибе жүзінде қолдану.

3. Қатысушылар:

Қосымшабілімберуұйымдарыныңпедагогтері, әдіскерлер, психологтар.

5.     Семинар құрылымы (Практикум + Тренинг)

Мазмұны:

Кіріспе (мотивациялық кезең)

Тақырыптың өзектілігін түсіндіру.
Жаттығу: «Бір сөзбен бағалау» — қатысушылар бір-бірінің жұмысын тек бір позитивті сөзбен бағалайды

Теориялық бөлім:

Мини-дәріс: «Инклюзивті оқытуда бағалау мәдениеті мен кері байланыс маңызы».
- Бағалау және қолдау қағидаттары
- Инклюзивті бағалау түрлері
- Педагогикалық әділдік және икемділік
- Баланың жетістік динамикасын бақылау тәсілдері

Практикум бөлімі:

Тапсырма 1: «Бейімделген бағалау картасын жасау»

Қатысушыларға мысал оқушы сипаттамасы беріледі (ерекше білім беру қажеттілігі бар).
Тапсырма: жетістіктерді бағалау критерийлерін және қолдау көрсеткіштерін құрастыру.
Тапсырма 2: «Инклюзивті сабақтағы рефлексия формалары»
- Эмоция термометрі
- «Бес саусақ» әдісі
- «Көңіл күй смайликтері»

Тренингтік кезең:Тренинг:«Кері байланыс мәдениеті»
Қатысушылар «Жақсы пікір айту өнерін» үйренеді: + Мен ұнатқан нәрсе... + Мен ұсынар едім... + Менің әсерім... формуласы бойынша.
Рөлдік ойын: мұғалім–оқушы арасындағы кері байланыс моделі.

Қорытынды, талдау және рефлексия:

Рефлексия әдістері:
- «Бағалау парағы» (өз жұмысына баға беру)
- «Мен үйренген үш нәрсе...»
- «Кері байланыс ағашы» (стикермен өз әсерін жапсыру)

5. Инклюзивті оқытудағы бағалаудың негізгі аспектілері

Педагогикалық аспект:

• Бағалау баланың даму динамикасын ескеруі тиіс;
• Тест пен баға емес, даму мен прогресті өлшеу маңызды;
• Бағалау әдістері баланың қабілет деңгейіне бейімделеді.
• Бағалау балаға сенімділік пен мотивация береді;
• Кері байланыс «сынау» емес, «қолдау көрсету» құралы болуы тиіс;
• Позитивті тіл мен «жақсы ниет» мәдениетін қолдану қажет.

Психологиялық аспект:

Әлеуметтік аспект:

• Топтық жұмыста өзара қолдау мен ынтымақтастыққа бағытталған кері байланыс қолдану;
• Құрдастардың өзара бағалауын (peer assessment) ынталандыру;
• Ата-аналармен нәтижелерді ашық және қолжетімді талқылау.

6. Бағалау мен кері байланыстың инновациялық тәсілдері

№	Тәсіл атауы	Қолданылу ерекшелігі
1	«Даму картасы» әдісі	Әр оқушының жеке прогресін ай сайынғы бақылау картасына енгізу.
2	«Смайлик бағалау»	Эмоциялық кері байланыс, визуалды түсініктеме арқылы мотивация беру.
3	«Өзін-өзі бағалау парағы»	Баланың өз жетістігін түсініп, мақсат қою қабілетін дамыту.
4	«Құрдастардың бағалауы» (Peer Review)	Топтағы балалардың өзара пікір алмасуы арқылы үйрену.
5	«Цифрлық кері байланыс» құралдары	Padlet, Mentimeter, Kahoot сияқты интерактивті платформаларды қолдану.

7. Практикалық ұсыныстар педагогтерге

1. Бағалау мен кері байланыс үдерісін үздіксіз және бейімделген түрде жүргізу;
2. Баланың жетістігін салыстырмалы емес, жеке дамуына қарай өлшеу;
3. Кері байланысты әр сабақта енгізу (ауызша, жазбаша, символдық түрде);
4. Рефлексия элементтерін сабақ соңында қолдану;
5. Оқушылармен бірлесіп «бағалау критерийін» құру.

8. Күтілетін нәтижелер

Педагогтер:

• Инклюзивті оқытуда бағалау мен кері байланыс жүйесін дұрыс қолдана алады;
• Әр баланың оқу жетістігін қолдаушы ортада өлшеу дағдысын дамытады;
• Бағалау процесін мотивациялық құралға айналдырады;
• Өз тәжірибесіне жаңаша рефлексия енгізеді.

9. Қорытынды

Инклюзивті оқытуда бағалау мен кері байланыс — оқушының мүмкіндігіне қарай өсу жолын айқындайтын, сенімділік пен жетістік мәдениетін қалыптастыратын құрал.
Педагог әрбір баланың табысын байқап, оны дер кезінде атап өтсе, бұл — инклюзияның ең басты шарты.
Бағалау – сынауемес, қолдауменынталандырудыңтетігі.

20-апта. Семинар+презентация. Қорытынды семинар: интеграция және презентация.

Мақсаты:

Инклюзивті оқыту процесінде алынған білім мен тәжірибені жүйелеу, педагогтердің кәсіби рефлексиясын қалыптастыру және интеграцияланған презентациялар арқылы тәжірибе алмасуға жағдай жасау.

Міндеттері:

• Инклюзивті оқытуға қатысты негізгі аспектілер мен шарттарды талдау және жинақтау;
• Қатысушылардың өз тәжірибесін интеграцияланған жоба немесе презентация түрінде ұсынуына мүмкіндік беру;
• Инклюзивті ортадағы өзара әрекеттестікті, эмпатияны және педагогикалық қолдау мәдениетін дамыту;
• Қатысушылар арасында тиімді кері байланыс орнату.

Қатысушылар:

Қосымшабілімберуұйымдарыныңпедагогтері, әдіскерлер, психологтар, дефектологтар, әлеуметтікпедагогтер.

Семинар форматы:

Қорытындыпрактикалық семинаржәне интеграциялық презентация сессиясы

Өткізу түрі:

Араласформат (офлайнжәнеонлайнмүмкіндігібар)

Семинар құрылымы мен мазмұны

Кіріспе бөлім:

Ашылу сөзі. Семинардың мақсаты мен міндеттері таныстырылады.

Рефлексиялық шеңбер:

Қатысушылар инклюзивті оқыту бойынша алған тәжірибесімен қысқаша бөліседі.

Интеграциялық жұмыс тобы:Қатысушылар 3–4 адамнан тұратын шағын топтарға бөлініп, өз бағыттары бойынша интеграциялық жоба әзірлейді

Презентациялар сессиясы:

Әр топ өз жобасын қорғайды (инклюзивті сабақ, үйірме моделі, әдістемелік идея т.б.)

Бағалау және кері байланыс:

Топтардың жұмысы критерийлер бойынша бағаланады: өзектілік, шығармашылық, интеграция, инклюзивтілік деңгейі.

Қорытынды:

Жалпы пікір алмасу, кәсіби өсу бағыттарын анықтау, сертификаттау рәсімі.

Интеграциялық жобалар үлгілері:

• Инклюзивті үйірме бағдарламасын бейімдеу (мысалы, көркем өнер, робототехника, спорттық бағытта)
• «Бірлесе оқимыз» әлеуметтік-педагогикалық бастама жобасы
• Инклюзивті сабақ үлгісі (бейімделген тапсырмалар мен дифференциация тәсілдерімен)
• Оқушылар жетістігін бағалау және кері байланыс моделі
• Педагогтер инклюзивті оқытудың теориялық және практикалық аспектілерін біріктіріп, өз тәжірибесіне енгізеді;
• Қатысушылардың жобалары мен презентациялары кәсіби тәжірибе алмасу алаңына айналады;
• Инклюзивті білім беру процесінде шығармашылық және инновациялық тәсілдер дамиды.
• Презентация құралдары (ноутбук, проектор, экран)
• Маркерлер, флипчарт, стикерлер
• Бағалау парақтары мен рефлексия карталары
• Интерактивті құралдар (Mentimeter, Padlet т.б.)

Күтілетін нәтижелер:

Қажетті ресурстар:

Бағалау және кері байланыс критерийлері:

Критерий	Бағалау деңгейі
Инклюзивтілік қағидаттарын ескеру	1–5 балл
Практикалық маңыздылығы	1–5 балл
Шығармашылық және инновация	1–5 балл
Командалық жұмыс	1–5 балл
Презентация сапасы	1–5 балл

                                                                                                      Қосымша 3

activity және үлестірмелі материалдар

Активити #1

 «Кел танысайық!»

 

 

 

 

Активитидың шарты:

Тыңдаушыларға сағаттың суреті салынған парақшалар таратылып, кез келген 5, 9, 12, 3 сағаттарда кездесу жоспарлау керек. Жоспарланған жұптар, сол сағат бойынша бірігіп отырып бір-бірімен танысады. Танысып болғаннан кейын келесі сағатқа жоспарланған жұппен айысып отырып, онымен танысады. Осы танысулар арқылы топ тыңдаушылары өте қызы, әрі көңілді күйде танысады.

 

Активити #2

«Миға шабуыл» (10-15 минут)

 

Сіздер үшін Инклюзивті білім беру дегеніміз не?

 

Активити #3   «Джигсо»

Активитидың шарты:

Педагогтерге  арналып берілген мәтіндерді (тексты) бөліп беру. Яғни, топтарға модульдар бойынша мәтіндер беріледі, ол мәтіндерді қырқып, бөлшектеп топ тыңдаушыларына таратылады. 10 минут уақыттан кейін Әр тыңдаушы тұрып, реттік саны бойынша түсінгенін айтып береді.

Нәтижесінде топ тыңдаушылары толық түсінеді және әр тыңдаушыға көңіл бөлінеді.

 

 

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

Педагогтердің  өзіндік зерттеулеріне ұсынылатын ақпарат көздері мен ресурстар:

1. Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 23 қарашадағы № 414-V ЗРК Еңбеккодексі
2. «Білімтуралы»ҚазақстанРеспубликасының2007жылғы27шілдедегі

№ 319-III заңы;

1. «Педагог мәртебесі туралы» 2019 жылғы 27 желтоқсандағы № 293-VI ЗРК Қазақстан РеспубликасыныңЗаңы;
2. «Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 16 шілдедегі № 242- II Заңы;
3. «Халықты жұмыспен қамту туралы» Қазақстан Республикасының 2016 жылғы 6 сәуірдегі № 482-V ЗРКзаңы;
4. Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2020 - 2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы (Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2019 жылғы 27 желтоқсандағы № 988 Қаулысы);
5. «Мүгедектің жұмыс орнындағы стандарттарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2016 жылғы 14 маусымдағы № 519бұйрығы;
6. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2017 жылғы 16 тамыздағы № 611 бұйрығы «Білім беру объектілеріне қойылатын санитарлық- эпидемиологиялық талаптар» санитарлықережелер;
7. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 14 ақпандағы № 66 бұйрығы «Арнайы білім беру ұйымдары түрлері қызметінің үлгілікқағидалары»;
8. «Организация обучения детей с особыми образовательными потребностями по 8 категориям в условиях инклюзивного образования» әдістемелік нұсқаулықтар - Астана: Ы.Алтынсарин атындағы АҚ, 2016. –70б.
9. Ахметова, Д. З. Инклюзивное образование - путь к инклюзивному обществу. / Педагогическое образование и наука. - 2014. - № 1. - Б.65-70.
10. Ералиева, Х. С. Внедрение инклюзивного образования в Казахстане/ Инновационные педагогические технологии: материалы IV Международной науной конференции.// Казань қ., мамыр 2016 ж.,Б.26-28.
11. Ковалев, Е.В. Образовательная интеграция (инклюзия) как закономерный этап развития системы образования /Инклюзивное образование. 1 Шығарылым. – М.: «Школьная книга» Орталығы, 2010. – Б.272.
12. Метиева, Л. А. К проблеме интегрированного обучения младших школьников / Л. А. Метиева // Коррекционная педагогика : теория и практика. - 2009. - № 3. - Б.5-9.
13. Назарова, Н.Н. Интегрированное (инклюзивное) образование: генезис и проблемы внедрения /Социальная педагогика. 2010. № 1.Б.77-87.
14. Сулейменова, Р.А., К вопросу об инклюзивном образовании./ Информационно-методический журнал «Открытая школа» №06 (147), тамыз 2015г.- Алматы- Б.12.

 

Пікір: